Piknometr jest przyrządem laboratoryjnym służącym do wyznaczania gęstości (najczęściej cieczy, a w odpowiednich procedurach także ciał stałych). Kluczową cechą piknometru jest to, że ma dokładnie znaną, stałą objętość. W praktyce wykonuje się ważenia: najpierw pustego, czystego i suchego piknometru, a następnie piknometru wypełnionego badaną cieczą. Różnica mas odpowiada masie cieczy o znanej objętości, co pozwala wyznaczyć gęstość.
Dlaczego poprawna jest odpowiedź "gęstości"? Ponieważ metoda piknometryczna opiera się na zależności: gęstość = masa/objętość. Piknometr zapewnia dokładną objętość, a masa jest wyznaczana przez ważenie. Dodatkowo w kontroli jakości w zakładach chemicznych gęstość bywa szybkim wskaźnikiem składu (np. stężenia roztworu), więc piknometr jest typowym elementem podstawowego wyposażenia laboratoriów zakładowych.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne? "Lepkości" dotyczy oporu płynięcia i bada się ją przyrządami reologicznymi, przede wszystkim wiskozymetrami (np. kapilarnymi lub rotacyjnymi), a nie naczyniem o stałej objętości. "Wilgotności" to zawartość wody w materiale lub w powietrzu; w laboratoriach chemicznych oznacza się ją zwykle metodami suszarkowymi, wagosuszarkami, analizatorami wilgotności albo higrometrami (dla powietrza). "Rozpuszczalności" nie mierzy się bezpośrednio jednym prostym przyrządem – jest to właściwość wynikająca z równowagi układu i wyznacza się ją przez przygotowanie roztworów, kontrolę temperatury i analizę stężenia, a nie przez samo ważenie w stałej objętości.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się przyrząd będący naczyniem o znanej objętości i temat ważenia, najczęściej chodzi o gęstość. Gdy pojawia się "czas wypływu", "kapilara" lub "opór płynięcia" – to lepkość.
