KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 39.
Pochodną fenotiazyny o działaniu przeciwpsychotycznym jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Perazyna należy do fenotiazyn (konkretnie do pochodnych piperazynowych) i wykazuje działanie przeciwpsychotyczne przez blokowanie receptorów dopaminowych D2. Pozostałe leki są z innych klas chemicznych: sulpiryd to benzamid, droperidol to butyrofenon, a flupentiksol to tioksanten.

Pełne wyjaśnienie:

Fenotiazyny to klasyczne leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki) I generacji. W praktyce egzaminacyjnej często sprawdza się je przez klasyfikację chemiczną, czyli rozpoznanie, do jakiej grupy strukturalnej należy dana substancja.

Odpowiedź "perazyna" jest poprawna, ponieważ perazyna jest pochodną fenotiazyny (zaliczaną do podgrupy piperazynowej). Fenotiazyny łączy typowy układ trójpierścieniowy zawierający atom siarki i azotu, a różnice w łańcuchu bocznym (np. piperazynowym) tworzą podgrupy w obrębie fenotiazyn.

Pozostałe propozycje są lekami przeciwpsychotycznymi, ale nie są pochodnymi fenotiazyny, dlatego nie spełniają warunku pytania:

  • "sulpiryd" – należy do benzamidów. To częsta pułapka, bo benzamidy bywają omawiane razem z innymi neuroleptykami, ale chemicznie nie są fenotiazinami.
  • "droperidol" – jest butyrofenonem (grupa kojarzona m.in. z haloperidolem). Może mylić fakt, że również działa na receptory dopaminowe, jednak kryterium w zadaniu dotyczy pochodzenia chemicznego, nie samego efektu klinicznego.
  • "flupentiksol" – to tioksanten. Tioksanteny mają pewne podobieństwa strukturalne do fenotiazyn (również układ trójpierścieniowy), ale stanowią odrębną klasę, co często prowadzi do błędnej odpowiedzi.

W nauce do egzaminu warto rozdzielać dwa porządki: klasyfikację chemiczną (fenotiazyny, butyrofenony, tioksanteny, benzamidy) oraz podział kliniczny (np. generacje leków). W tym pytaniu decyduje wyłącznie klasyfikacja chemiczna.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Fenotiazyny to grupa klasycznych leków przeciwpsychotycznych (I generacji) wyodrębniana na podstawie budowy chemicznej. Wspólna struktura sprzyja podobieństwom działania (m.in. wpływ na OUN), ale podgrupy różnią się profilem działań niepożądanych.
Najpewniejsza jest znajomość klasyfikacji chemicznej i kojarzenie nazw substancji z grupą (fenotiazyny vs tioksanteny vs butyrofenony vs benzamidy). Nie wystarczy, że lek jest "klasyczny" lub działa na dopaminę — liczy się przynależność strukturalna.
Perazyna ma budowę typową dla fenotiazyn i należy do ich podgrupy piperazynowej. To oznacza, że jest chemicznie pochodną fenotiazyny, a klinicznie wykazuje działanie przeciwpsychotyczne, co odpowiada kryterium pytania egzaminacyjnego.
To podział w obrębie fenotiazyn zależny od rodzaju łańcucha bocznego. Różnice strukturalne przekładają się na różnice w sile działania i profilu działań niepożądanych. Na egzaminie ważne jest kojarzenie przykładowych leków z właściwą podgrupą.
Najczęstsze są: wrzucanie wszystkich neuroleptyków I generacji do fenotiazyn oraz mylenie tioksantenów z fenotiazinami z powodu podobnych skojarzeń ze "strukturą trójpierścieniową". Pomaga nauka tabel porównawczych i fiszek z klasami.
Flupentiksol należy do tioksantenów, czyli innej klasy chemicznej. Może działać przeciwpsychotycznie, ale pytanie dotyczy pochodnych fenotiazyny, a więc kryterium jest chemiczne, nie wyłącznie kliniczne (czy lek jest neuroleptykiem).
Nie. Droperidol jest butyrofenonem. To ważne rozróżnienie, bo butyrofenony i fenotiazyny mogą mieć podobne zastosowania w OUN, jednak w zadaniach o "pochodnej fenotiazyny" liczy się konkretna grupa strukturalna.
Benzamidy to odrębna klasa chemiczna leków przeciwpsychotycznych; przykładem jest sulpiryd. W testach bywają zestawiane z fenotiazinami, dlatego warto zapamiętać, że benzamidy nie są pochodnymi fenotiazyny, mimo że wpływają na objawy psychotyczne.
Ułatwia identyfikację leku po nazwie substancji, porządkowanie wiedzy o działaniach niepożądanych i orientacyjną ocenę podobieństw między lekami. To przydatne przy kompletowaniu zamienników, rozmowie z farmaceutą oraz przy edukacji pacjenta o ryzykach terapii.
Pomaga nauka skojarzeniowa i stałe zestawy: fenotiazyny (np. perazyna), tioksanteny (np. flupentiksol), butyrofenony (np. droperidol), benzamidy (np. sulpiryd). Dobrą metodą są fiszki: "nazwa → klasa chemiczna → 1 cecha kliniczna".
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 54% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Perazyna należy do fenotiazyn (konkretnie do pochodnych piperazynowych) i wykazuje działanie przeciwpsychotyczne przez blokowanie receptorów dopaminowych D2."

Źródła:

  • WHO Collaborating Centre for Drug Statistics Methodology (WHOCC) ATC/DDD Index: Perazine (wyszukiwarka ATC/DDD) – https://atcddd.fhi.no/atc_ddd_index/ (dostęp: 2026-03-01)
  • WHOCC ATC/DDD Index: Sulpiride (wyszukiwarka ATC/DDD) – https://atcddd.fhi.no/atc_ddd_index/ (dostęp: 2026-03-01)
  • WHOCC ATC/DDD Index: Droperidol (wyszukiwarka ATC/DDD) – https://atcddd.fhi.no/atc_ddd_index/ (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik farmakologii (dział: leki przeciwpsychotyczne, klasyfikacja chemiczna)
  • Indeks ATC/DDD WHO (wyszukiwarka substancji i klasyfikacji)
  • Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL) dla omawianych substancji

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego