W jamie ustnej naturalnie występuje wiele gatunków bakterii, które w warunkach zdrowia tworzą względnie stabilną mikrobiotę (dawniej częściej nazywaną "mikroflorą"). Kluczową, "główną" funkcją takiej prawidłowej społeczności drobnoustrojów jest ochrona przed zakażeniami, czyli tzw. odporność kolonizacyjna.
Mechanizm ochronny polega m.in. na tym, że mikroorganizmy komensalne:
- konkurują z patogenami o miejsce przylegania (receptory) oraz o składniki odżywcze,
- zajmują nisze w biofilmie, utrudniając "wciśnięcie się" nowym, chorobotwórczym gatunkom,
- mogą wytwarzać substancje hamujące wzrost innych drobnoustrojów (np. bakteriocyny),
- współkształtują warunki środowiska (np. lokalne pH), co może ograniczać przewagę patogenów.
Dlatego odpowiedź "Ochrona przed zakażeniami poprzez konkurencję z patogenami" najlepiej opisuje rolę zdrowej mikrobioty.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- Pobudzanie wzrostu próchnicy zębów – próchnica jest związana z przewagą bakterii próchnicotwórczych i warunkami sprzyjającymi demineralizacji; to typowy skutek dysbiozy i częstych ekspozycji na cukry, a nie "zadanie" zdrowej mikrobioty.
- Zwiększanie ryzyka chorób dziąseł – choroby przyzębia wiążą się z patogennym biofilmem i reakcją zapalną gospodarza; prawidłowa mikrobiota raczej stabilizuje środowisko i ogranicza ekspansję patogenów.
- Wywoływanie stanów zapalnych – stan zapalny jest konsekwencją nieprawidłowej odpowiedzi na patogeny lub przewagi drobnoustrojów chorobotwórczych; sama obecność komensali w równowadze nie oznacza zapalenia.
W praktyce higienistki stomatologicznej ta wiedza pomaga w edukacji pacjenta: celem profilaktyki jest redukcja płytki i czynników ryzyka oraz wspieranie równowagi biofilmu, a nie "sterylizacja" jamy ustnej.
