Efekt cieplarniany to zjawisko, w którym część promieniowania cieplnego (podczerwonego) emitowanego przez powierzchnię Ziemi jest pochłaniana przez gazy cieplarniane w atmosferze, a następnie ponownie wypromieniowywana w różnych kierunkach, także z powrotem ku powierzchni. Skutkiem jest utrzymanie wyższej temperatury przy powierzchni, niż miałoby to miejsce w atmosferze pozbawionej takich gazów.
W treści pytania kluczowe jest wskazanie mechanizmu: zwiększenie stężenia gazów cieplarnianych prowadzi do silniejszego zatrzymywania energii w systemie klimatycznym i w konsekwencji do wzrostu średniej temperatury. To opis związany właśnie z efektem cieplarnianym (w praktyce często mówi się o jego nasileniu, gdy rosną stężenia CO2, CH4 i innych gazów).
Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?
- Inwersja temperatury to sytuacja, gdy temperatura rośnie wraz z wysokością w pewnej warstwie atmosfery (odwrotnie niż typowo). Jest to zjawisko głównie lokalne/regionalne i wpływa m.in. na rozprzestrzenianie zanieczyszczeń, ale nie opisuje mechanizmu globalnego ocieplenia wynikającego ze wzrostu stężeń gazów cieplarnianych.
- El Niño to faza zjawiska ENSO związana z anomaliami temperatury wód i cyrkulacji nad równikowym Pacyfikiem. Może czasowo wpływać na temperatury globalne, ale nie jest definiowane jako wzrost stężenia gazów cieplarnianych.
- La Niña to przeciwna faza ENSO (w uproszczeniu: inne anomalie cyrkulacyjne i termiczne nad Pacyfikiem niż w El Niño). Podobnie jak El Niño, nie jest mechanizmem polegającym na wzroście stężeń gazów cieplarnianych.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawiają się słowa "gazy cieplarniane" oraz "wzrost średniej temperatury", niemal zawsze chodzi o efekt cieplarniany (lub jego nasilanie), a nie o zjawiska cyrkulacyjne czy lokalne układy temperatury.
