KWALIFIKACJA SPO1 - TEST WIEDZY NR 5

PYTANIE NR 15.
Podaj przykład sytuacji, w której osoba niepełnosprawna może doświadczyć marginalizacji społecznej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Marginalizacja społeczna przejawia się m.in. odbieraniem osobie wpływu na sprawy, które jej bezpośrednio dotyczą.
Pomijanie jej w decyzjach o opiece ogranicza autonomię i podmiotowość, co jest typowym przykładem marginalizacji. Pozostałe sytuacje opisują formy wsparcia (finanse, edukacja, terapia), a nie wykluczanie.

Pełne wyjaśnienie:

Marginalizacja społeczna to sytuacja, w której dana osoba lub grupa ma ograniczony udział w życiu społecznym, gorszy dostęp do wpływu na decyzje oraz mniejszą sprawczość w sprawach, które jej dotyczą. W obszarze wsparcia osób z niepełnosprawnością marginalizacja często nie polega na braku usług, lecz na tym, że wsparcie jest organizowane bez udziału osoby, której dotyczy.

Odpowiedź "Osoba niepełnosprawna jest pomijana przy podejmowaniu decyzji dotyczących jej opieki" opisuje właśnie taki mechanizm. Jeśli decyzje (np. o planie dnia, formach pomocy, wyborze terapii, sposobie komunikacji, zakresie asystencji) zapadają ponad głową osoby, jest ona traktowana przedmiotowo. To ogranicza autonomię, prawo do samostanowienia i realne uczestnictwo w życiu społecznym, czyli stanowi praktyczny przykład marginalizacji.

Pozostałe odpowiedzi nie pasują do pojęcia marginalizacji, ponieważ opisują udzielanie wsparcia lub dostęp do usług:

  • "Otrzymuje wsparcie finansowe od rządu" – świadczenie może zmniejszać bariery ekonomiczne; samo w sobie nie jest wykluczaniem.
  • "Ma dostęp do specjalnych programów edukacyjnych" – to przykład działań wyrównujących szanse, a nie ograniczających udział.
  • "Korzysta z usług terapeuty" – terapia jest formą wsparcia zdrowotnego/psychospołecznego; nie oznacza odsuwania na margines.

W praktyce rola asystenta polega na wzmacnianiu podmiotowości: pytaniu o preferencje, wspieraniu komunikacji, dawaniu wyboru i umożliwianiu podejmowania decyzji. To ogranicza ryzyko marginalizacji nawet wtedy, gdy osoba potrzebuje intensywnej pomocy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Marginalizacja społeczna to odsuwanie osoby na "margines" życia społecznego: ograniczanie jej udziału, wpływu na decyzje i dostępu do ról społecznych. W praktyce może oznaczać pomijanie zdania osoby, traktowanie jej przedmiotowo lub stawianie barier, które uniemożliwiają pełne uczestnictwo.
Wskazówką jest sytuacja, gdy plan opieki powstaje bez rozmowy z osobą lub bez uwzględnienia jej preferencji. Marginalizacja pojawia się też, gdy decyzje podejmuje wyłącznie rodzina lub personel, a osoba ma jedynie "dostosować się" do ustaleń.
Bo odbiera jej sprawczość i prawo do współdecydowania o własnym życiu. Nawet jeśli intencją jest "ułatwienie" lub "ochrona", takie działanie prowadzi do przedmiotowego traktowania i ogranicza uczestnictwo społeczne, co jest rdzeniem marginalizacji.
Nie. Sama terapia jest formą wsparcia i może zwiększać samodzielność oraz uczestnictwo. Marginalizacja dotyczy raczej tego, jak wsparcie jest organizowane (np. bez zgody, bez wyboru, bez informacji), a nie faktu, że wsparcie istnieje.
Przykłady to: decydowanie za osobę o jej ubraniu, posiłkach i planie dnia; rozmowa o osobie w jej obecności, ale bez zwracania się do niej; ignorowanie sygnałów odmowy; zakładanie, że "nie zrozumie". To są wzorce ograniczające podmiotowość.
Poprzez wspieranie samostanowienia: zadawanie pytań o wybór, przedstawianie opcji w zrozumiałej formie, cierpliwe słuchanie, ułatwianie komunikacji (np. alternatywnej), a także przypominanie innym osobom, że decyzje powinny uwzględniać zdanie podopiecznego.
Wsparcie pomaga wykonać czynność lub podjąć decyzję, ale pozostawia osobie kontrolę i możliwość wyboru. Wyręczanie przejmuje zadania i decyzje "za osobę", często z przyzwyczajenia lub pośpiechu. Wyręczanie może sprzyjać marginalizacji, nawet gdy jest "w dobrej wierze".
Może pośrednio. Wsparcie finansowe zwykle zmniejsza ryzyko wykluczenia ekonomicznego, ale nie gwarantuje pełnego uczestnictwa. Marginalizacja może nadal występować, jeśli osoba jest pomijana w decyzjach, doświadcza barier komunikacyjnych lub społecznych stereotypów.
Częsty błąd to utożsamianie marginalizacji wyłącznie z brakiem pieniędzy lub brakiem usług. Drugi błąd to mylenie "korzystania z pomocy" z "byciem wykluczanym". Na egzaminie warto szukać elementu ograniczenia udziału, wpływu i podmiotowości.
Najpierw sprawdź, czy opis dotyczy ograniczenia uczestnictwa (np. brak wpływu na decyzje, ignorowanie zdania, bariery). Jeśli odpowiedź opisuje dostęp do usług (edukacja, terapia, świadczenia) bez elementu odsuwania na margines, zwykle nie jest to przykład marginalizacji.
info

Około 74% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnio łatwe

Eksperci podkreślają: "Pozostałe sytuacje opisują formy wsparcia (finanse, edukacja, terapia), a nie wykluczanie."

Źródła:

  • Encyklopedia PWN – hasło "marginalizacja społeczna": https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/marginalizacja-spoleczna;3939226.html (dostęp: 2026-02-27)
  • Słownik języka polskiego PWN – definicja "marginalizacja": https://sjp.pwn.pl/sjp/marginalizacja;2566267.html (dostęp: 2026-02-27)
  • World Health Organization – "World report on disability" (2011), rozdziały dot. barier i uczestnictwa: https://www.who.int/publications/i/item/9789241564182 (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Publikacje i poradniki o inkluzji społecznej i prawach osób z niepełnosprawnościami (materiały WHO/ONZ)
  • Słowniki/encyklopedie pojęć z polityki społecznej (hasła: marginalizacja, wykluczenie)
  • Materiały szkoleniowe z komunikacji wspierającej i podejścia skoncentrowanego na osobie

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego