Dyfuzja jest zjawiskiem transportu masy zachodzącym w gazach, cieczach (a także w ciałach stałych, choć zwykle wolniej). Jej istotą jest to, że cząsteczki wykonują nieustanny ruch cieplny (mikroskopowo losowy), a gdy w układzie istnieje gradient stężenia, to suma tych ruchów daje efekt netto: substancja przemieszcza się z obszaru o wyższym stężeniu do obszaru o niższym stężeniu. W praktyce oznacza to dążenie układu do wyrównania stężeń.
Poprawne jest więc stwierdzenie, że cząsteczki przemieszczają się z obszaru o wyższym stężeniu do obszaru o niższym stężeniu. Taki kierunek odpowiada procesowi samorzutnemu, niewymagającemu pracy zewnętrznej, i jest podstawą wielu etapów przygotowania próbek (np. przenikanie składników do rozpuszczalnika podczas mieszania, rozchodzenie się substancji po dodaniu do roztworu).
Stwierdzenie o ruchu "z obszaru o niższym stężeniu do obszaru o wyższym stężeniu" opisuje sytuację przeciwną do typowego przebiegu dyfuzji; taki transport musiałby być wymuszony (np. przez zewnętrzne oddziaływania lub sprzężone procesy), więc jako definicja dyfuzji jest błędny. Odpowiedź mówiąca, że cząsteczki "przemieszczają się losowo bez względu na stężenie" miesza dwa poziomy opisu: owszem, pojedyncze ruchy są losowe, ale w obecności gradientu stężenia pojawia się kierunkowy efekt średni, więc nie można ignorować zależności od stężenia. Z kolei stwierdzenie, że cząsteczki "nie przemieszczają się", przeczy podstawie zjawiska (ruchowi cieplnemu) i nie opisuje dyfuzji w ogóle.
Wskazówka egzaminacyjna: w pytaniach definicyjnych szukaj sformułowań "wyrównanie stężeń", "gradient stężenia", "z wyższego do niższego". To zwykle odróżnia dyfuzję od konwekcji (ruch całych objętości płynu) i od procesów wymuszonych.
