W analityce laboratoryjnej rozbieżności wyników mogą wynikać z różnych typów błędów. Kluczowe jest rozróżnienie, czy mamy do czynienia z pojedynczą pomyłką, czy z powtarzalnym mechanizmem zniekształcającym wynik.
Błąd gruby (czasem nazywany rażącą pomyłką) to błąd o dużej wartości, najczęściej spowodowany błędem człowieka lub oczywistą nieprawidłowością w wykonaniu czynności. Typowe przykłady w laboratorium to: pomylenie próbek lub roztworów, nieprawidłowe rozcieńczenie, użycie złej pipety lub zakresu, odczyt z niewłaściwej skali, wpisanie złej wartości do arkusza. Taki błąd skutkuje wynikiem wyraźnie odstającym od wyników uzyskanych przez inne osoby lub od wyników kontrolnych, dlatego przy dużych różnicach między technikami jest to wyjaśnienie najbardziej prawdopodobne.
Błąd losowy opisuje naturalny, nieunikniony rozrzut wyników wokół wartości średniej. Zwykle nie powoduje stałego, dużego "przesunięcia" jednego operatora względem wszystkich innych, tylko wahania w obie strony. Dlatego jako wyjaśnienie "znacznie różnych" wyników jest mniej trafny.
Błąd systematyczny to stałe obciążenie wyniku (np. zawsze za wysokie lub zawsze za niskie), wynikające np. z błędnej kalibracji, niepoprawnego wzorca, stałego błędu metody lub aparatury. Byłby bardziej prawdopodobny, gdyby w treści wskazano, że różnice są konsekwentnie w jednym kierunku lub że problem utrzymuje się mimo powtórzeń i kontroli.
Błąd pomiarowy jest pojęciem zbyt ogólnym: obejmuje różne rodzaje błędów (w tym losowe, systematyczne i grube), więc nie stanowi najlepszego, najbardziej precyzyjnego wyjaśnienia. Na egzaminie warto wybierać odpowiedź najlepiej klasyfikującą przyczynę.
Wskazówka praktyczna: gdy widzisz wynik znacząco różniący się od innych, najpierw sprawdź identyfikację próbki, obliczenia rozcieńczeń, wpisane dane i konfigurację aparatu. Dopiero gdy odchylenie jest stałe i powtarzalne, rozważ błąd systematyczny.
