Jeżeli wyniki oznaczeń są systematycznie niższe od oczekiwanych, oznacza to, że w serii pomiarów występuje stałe przesunięcie (bias) w jednym kierunku. Taki obraz jest charakterystyczny dla błędu systematycznego. W praktyce laboratoryjnej może on wynikać m.in. z:
- nieprawidłowej kalibracji lub dryftu aparatu (np. stały błąd "zera" lub czułości),
- błędnie przygotowanego wzorca/roztworu mianowanego (np. realnie niższe stężenie niż przyjęto),
- stałego wpływu matrycy próbki, który nie został skompensowany,
- powtarzalnego błędu proceduralnego (np. zawsze zbyt krótki czas reakcji, stała strata analitu).
Odpowiedź "błąd losowy" nie pasuje, ponieważ błąd losowy powoduje przede wszystkim rozrzut wyników wokół wartości oczekiwanej: raz wyniki bywają zawyżone, raz zaniżone, a średnia (przy dużej liczbie powtórzeń) nie musi być wyraźnie przesunięta w jedną stronę.
Odpowiedź "błąd gruby" (często nazywany też błędem rażącym) dotyczy zwykle pojedynczej, wyjątkowej pomyłki: np. przestawienia przecinka, pomylenia próbek, użycia złego odczynnika. Taki błąd daje wynik odstający, ale niekoniecznie stałe zaniżenie całej serii.
Odpowiedź "błąd pomiarowy" jest zbyt ogólna: każdy z wymienionych typów jest błędem pomiaru. W pytaniu kluczowe jest rozpoznanie rodzaju błędu na podstawie objawu "systematycznie niższe".
Wskazówka egzaminacyjna: zwracaj uwagę na słowa "systematycznie", "zawsze", "w jednym kierunku" (błąd systematyczny) oraz "rozrzut", "w obie strony", "powtarzalność" (błąd losowy i precyzja).
