KWALIFIKACJA CHM5 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 37.
Podczas badania komponentów środowiska w parku miejskim stwierdzono, że liście drzew żółkną, schną i obumierają. Oznaczenie którego wskaźnika pozwoli na określenie przyczyny tego zjawiska?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dwutlenek siarki jest klasycznym zanieczyszczeniem powietrza o działaniu fitotoksycznym: może uszkadzać tkanki liści, powodując żółknięcie, zasychanie i obumieranie. Pozostałe opcje dotyczą innych problemów środowiskowych: DDT to pestycyd, CO2 nie daje takich typowych objawów, a BZT5 opisuje jakość wody, nie stan liści.

Pełne wyjaśnienie:

Opis "liście drzew żółkną, schną i obumierają" wskazuje na uszkodzenia tkanek liści (chloroza i nekroza) związane ze stresem środowiskowym. W warunkach miejskich jedną z typowych przyczyn takich objawów jest oddziaływanie zanieczyszczeń powietrza o działaniu fitotoksycznym.

Dlatego oznaczenie dwutlenku siarki pozwala powiązać obserwowane zmiany w aparacie asymilacyjnym roślin z ekspozycją na SO2. Ten gaz wnika do liści przez aparaty szparkowe, a jego oddziaływanie może prowadzić do zaburzeń fizjologicznych, degradacji barwników i uszkodzeń komórek, co w obserwacji terenowej może przejawiać się żółknięciem, zasychaniem i zamieraniem fragmentów liści.

Pozostałe odpowiedzi są nieadekwatne do opisanego zjawiska lub dotyczą innych komponentów środowiska:

  • DDT to związek z grupy pestycydów chloroorganicznych. Jest istotny w kontekście skażenia gleb i bioakumulacji w łańcuchu pokarmowym, ale samo stwierdzenie żółknięcia i zasychania liści w parku miejskim nie wskazuje wprost na konieczność oznaczania DDT jako pierwszego wskaźnika przyczyny.
  • Dwutlenek węgla jest gazem cieplarnianym i parametrem ważnym klimatycznie, lecz w typowej ocenie przyczyny lokalnych uszkodzeń liści nie jest wskaźnikiem rozstrzygającym. Wzrost CO2 nie daje charakterystycznego, prostego do skojarzenia obrazu "schnących i obumierających liści" w takim ujęciu diagnostycznym.
  • BZT5 (biochemiczne zapotrzebowanie tlenu) jest wskaźnikiem jakości wód i ścieków, używanym do oceny obciążenia materią organiczną. Nie służy do diagnozy przyczyn zmian na liściach drzew, więc jego oznaczenie nie odpowiada na pytanie o przyczynę obserwacji w zieleni miejskiej.

W praktyce egzaminacyjnej warto zapamiętać zasadę: objaw na roślinie → szukamy w pierwszej kolejności wskaźników ekspozycji (zanieczyszczenia powietrza) lub czynników stresowych, a nie wskaźników typowych dla wód (jak BZT5).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dwutlenek siarki (SO2) to gaz powstający głównie podczas spalania paliw zawierających siarkę (np. w energetyce, ogrzewaniu, części procesów przemysłowych). W mieście jego źródłem mogą być lokalne kotłownie, spalanie w sektorze komunalnym i niektóre instalacje przemysłowe.
SO2 może wnikać do liści przez aparaty szparkowe i zaburzać procesy fizjologiczne. Skutkiem są uszkodzenia tkanek, degradacja barwników i powstawanie nekroz, co w obserwacji terenowej może wyglądać jak żółknięcie, zasychanie oraz obumieranie fragmentów liścia.
CO2 jest ważny dla klimatu i fotosyntezy, ale nie jest typowym wskaźnikiem lokalnej przyczyny widocznych uszkodzeń liści. W diagnostyce szkód roślin w terenie częściej analizuje się zanieczyszczenia fitotoksyczne (np. SO2, NOx, O3) oraz czynniki siedliskowe.
BZT5 to biochemiczne zapotrzebowanie tlenu w 5 dób – wskaźnik jakości wód i ścieków mówiący o obciążeniu materią organiczną. Oznacza się je przy ocenie ścieków i wód powierzchniowych, a nie do wyjaśniania zmian zachodzących bezpośrednio na liściach drzew.
DDT to pestycyd kojarzony głównie ze skażeniem gleb i bioakumulacją. W praktyce diagnostycznej samo żółknięcie i zasychanie liści nie jest wystarczającą przesłanką, by jako pierwszy wskaźnik wybierać DDT; częściej zaczyna się od oceny zanieczyszczeń powietrza i warunków siedliskowych.
Oprócz SO2 fitotoksyczne mogą być m.in. ozon (O3) oraz tlenki azotu (NOx). Dają one różne wzorce uszkodzeń (np. plamistość, nekrozy). Na egzaminie ważne jest dopasowanie wskaźnika do opisu objawów oraz do komponentu środowiska, którego dotyczy obserwacja.
Najczęściej łączy się pomiary jakości powietrza (stężenia SO2 w otoczeniu) z oceną stanu roślin (oględziny, dokumentacja, czasem analizy laboratoryjne). Kluczowe jest dobranie miejsca i czasu pomiaru oraz porównanie z obszarem referencyjnym o mniejszej presji zanieczyszczeń.
Niedobory pokarmowe zwykle dają bardziej "systematyczne" objawy (zależne od wieku liści i rozmieszczenia na roślinie), a zanieczyszczenia powietrza częściej powodują nieregularne uszkodzenia, nekrozy i zasychanie. W praktyce potrzebna jest analiza kontekstu (źródła emisji, warunki pogodowe) i wyniki oznaczeń.
Częstym błędem jest wybór wskaźnika "z innego działu", np. wodnego (BZT5) do problemu dotyczącego roślin i powietrza. Inny błąd to kierowanie się popularnością tematu (CO2, pestycydy) zamiast dopasowaniem wskaźnika do mechanizmu zjawiska i obserwowanych symptomów.
Ucz się mapowania: objawkomponent środowiskawskaźnik. Pomaga tabela porównawcza wskaźników dla powietrza, wód i gleb. Trenuj też rozpoznawanie, które odpowiedzi są "pułapkami" (np. wskaźniki ściekowe w pytaniu o rośliny).
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 53% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Dwutlenek siarki jest klasycznym zanieczyszczeniem powietrza o działaniu fitotoksycznym: może uszkadzać tkanki liści, powodując żółknięcie, zasychanie i obumieranie."

Źródła:

  • United States Environmental Protection Agency (EPA), "Integrated Science Assessment (ISA) for Sulfur Oxides – Health Criteria", rozdziały dot. skutków środowiskowych/ekologicznych, https://www.epa.gov/isa/integrated-science-assessment-isa-sulfur-oxides-health-criteria (dostęp: 2026-02-27)
  • European Environment Agency (EEA), "Sulphur dioxide (SO2)" – opis zanieczyszczenia i oddziaływania, https://www.eea.europa.eu/help/glossary/eea-glossary/sulphur-dioxide (dostęp: 2026-02-27)
  • Encyclopaedia Britannica, hasło "Sulfur dioxide" – sekcje o wpływie na rośliny/środowisko, https://www.britannica.com/science/sulfur-dioxide (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki/opracowania z zakresu ochrony powietrza i oddziaływania zanieczyszczeń na rośliny (rozdziały o SO2 i fitotoksyczności)
  • Materiały dydaktyczne o bioindykacji i ocenie stanu roślin w środowisku miejskim
  • Opracowania instytucji środowiskowych dotyczące SO2 jako zanieczyszczenia powietrza oraz skutków ekologicznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego