KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 15.
Podczas oznaczania kwasu siarkowego zachodzi reakcja:
H2SO4 + 2NaOH → Na2SO4 + 2H2O 
Zgodnie z zamieszczoną instrukcją, roztwór poreakcyjny należy
Ilustracja przedstawia fragment instrukcji dotyczącej zbierania, utylizacji i eliminacji odpadów chemicznych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W reakcji H2SO4 z NaOH powstają woda i siarczan sodu, czyli typowo roztwór soli o znacznie mniejszej żrącości niż reagenty.
Dlatego, jeśli procedura/instrukcja dla stanowiska tak stanowi, roztwór poreakcyjny odprowadza się do zlewu i spłukuje dużą ilością wody, zamiast traktować go jak odpad stały lub komunalny.

Pełne wyjaśnienie:

Reakcja: H2SO4 + 2NaOH → Na2SO4 + 2H2O opisuje zobojętnianie mocnego kwasu mocną zasadą. Po jej pełnym przebiegu w roztworze nie powinno dominować ani wolne H+ (kwaśny odczyn), ani nadmiar OH (zasadowy odczyn), tylko przede wszystkim jonowy roztwór soli (Na2SO4) i woda.

Dlatego odpowiedź "wylać do zlewu i spłukać bieżącą wodą." jest zgodna z typową praktyką laboratoryjną w sytuacji, gdy instrukcja stanowiskowa dopuszcza odprowadzenie takiego roztworu (np. po zakończeniu neutralizacji i przy intensywnym spłukiwaniu). Kluczowe jest tu odróżnienie: reagenty wyjściowe (H2SO4, NaOH) są żrące, natomiast roztwór poreakcyjny po prawidłowym zobojętnieniu ma zwykle znacznie mniejsze zagrożenie.

Odpowiedź "umieścić w pojemniku TN." oraz "umieścić w pojemniku S." mogą odpowiadać różnym systemom segregacji odpadów, ale w tym zadaniu nie wynikają z podanej instrukcji. Takie opcje są typowo wybierane wtedy, gdy roztwór nadal ma właściwości niebezpieczne, zawiera toksyczne składniki albo procedura wymaga zbiórki do pojemnika. Tu jednak wskazano postępowanie polegające na odprowadzeniu do kanalizacji z płukaniem.

Odpowiedź "zobojętnić i usunąć z odpadami komunalnymi." jest błędna, bo odpady komunalne dotyczą głównie odpadów stałych z gospodarstw domowych; roztworów poreakcyjnych nie "wyrzuca się" do kosza. Dodatkowo samo hasło "zobojętnić" nie zastępuje wymaganej procedury zagospodarowania cieczy (odprowadzenie do kanalizacji lub odbiór jako odpad ciekły) zgodnie z instrukcją.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw oceń, co powstaje w reakcji (czy zostaje kwas/zasada), a potem wybierz sposób postępowania przewidziany w instrukcji dla danego typu roztworu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
W klasycznym zobojętnianiu kwasu siarkowego(VI) zasadą sodową powstaje siarczan sodu i woda. Oznacza to, że po pełnym zakończeniu reakcji roztwór może mieć mniejsze właściwości żrące niż reagenty, ale sposób utylizacji zawsze musi wynikać z procedury laboratorium.
Kwas siarkowy(VI) jest dwuprotonowy, więc do pełnego zobojętnienia jednej cząsteczki potrzeba dwóch jonów OH. Stąd współczynnik 2 przy NaOH. To ważne w analizie miareczkowej, bo wpływa na stechiometrię i interpretację, kiedy reakcja jest zakończona.
Najczęściej sprawdza się odczyn wskaźnikiem (np. papierkiem uniwersalnym) lub wskaźnikiem użytym w miareczkowaniu. Jeśli odczyn nie jest wyraźnie kwaśny ani zasadowy, roztwór uznaje się za zbliżony do obojętnego. Dokładne kryteria (np. dopuszczalny zakres pH) mogą wynikać z instrukcji pracowni.
Nie zawsze. To zależy od procedury i od tego, czy roztwór nie zawiera dodatkowych składników niebezpiecznych (np. metali ciężkich, rozpuszczalników, toksycznych domieszek). W tym typie zadania kluczowe jest sformułowanie "zgodnie z instrukcją" — należy stosować się do niej, a nie do intuicji.
Najczęstsze błędy to: traktowanie każdego roztworu "z kwasem" jako odpadu niebezpiecznego mimo neutralizacji, mylenie pojemników do segregacji odpadów, a także wrzucanie cieczy do odpadów komunalnych. Typowym problemem jest też pomijanie informacji z instrukcji stanowiskowej i działanie "na pamięć".
Oznacza to, że jedna cząsteczka kwasu może oddać dwa protony (2H+) w reakcji kwas–zasada. W praktyce miareczkowania przekłada się to na stechiometrię: do pełnego zobojętnienia potrzeba dwóch ekwiwalentów zasady na jeden ekwiwalent kwasu, co widać w równaniu reakcji.
Instrukcja stanowiskowa opisuje wymagane kroki pracy: dobór odczynników, BHP, sposób neutralizacji i postępowanie z odpadami. Na egzaminie hasło "zgodnie z instrukcją" oznacza, że odpowiedź ma wynikać z tej procedury. W praktyce nieprzestrzeganie instrukcji może zwiększyć ryzyko i skutkować niezgodnością jakościową.
Odpady komunalne są przeznaczone głównie dla odpadów stałych; roztwory chemiczne wymagają kontroli składu i sposobu zagospodarowania. Nawet jeśli roztwór jest po neutralizacji, jego usunięcie powinno nastąpić zgodnie z procedurą (np. kanalizacja przy odpowiednim spłukaniu lub zbiórka jako odpad ciekły), a nie "do kosza".
Zarówno kwas siarkowy(VI), jak i wodorotlenek sodu są substancjami żrącymi i mogą powodować poważne oparzenia skóry oraz uszkodzenia oczu. Dlatego pracuje się w okularach i rękawicach, a rozcieńczanie i neutralizację prowadzi ostrożnie. Właściwe zakończenie reakcji zmniejsza ryzyko, ale nie zwalnia z procedur.
Warto opanować: podział odpadów (ciekłe/stałe), rozpoznawanie, kiedy roztwór pozostaje żrący, oraz zasady wynikające z instrukcji pracowni. Pomaga też ćwiczenie typowych reakcji (neutralizacja, strącanie) i przewidywanie produktów. Na egzaminie czytaj uważnie słowa typu "poreakcyjny" i "zgodnie z instrukcją".
info

Statystycznie 68% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Materiały:

  • Podręcznik/rozdział o miareczkowaniu kwasowo-zasadowym (analiza miareczkowa)
  • Materiały BHP pracowni chemicznej dotyczące postępowania z kwasami i zasadami
  • Instrukcje segregacji odpadów obowiązujące w danej szkole/pracowni (procedury wewnętrzne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego