W badaniach analitycznych bardzo często największym źródłem niepewności nie jest sam pomiar w aparacie, lecz pobranie próbki. Jeżeli próbka nie jest reprezentatywna, nawet idealnie wykonana analiza da wynik, który nie opisuje rzeczywistego stanu materiału lub procesu.
Odpowiedź "Pobierać próbki z różnych punktów i w różnych momentach procesu" jest właściwa, bo w warunkach stacjonarnych (gdy proces trwa w ustalonym trybie) wciąż mogą występować:
- różnice przestrzenne (np. rozwarstwienie cieczy, różna granulacja w różnych miejscach zasobnika, strefy o innej temperaturze),
- różnice czasowe (wahania dopływu surowca, zmiany obciążenia instalacji, cykliczne domieszki, chwilowe odchylenia).
Ujęcie wielu punktów i wielu momentów zmniejsza ryzyko, że trafi się na fragment niereprezentatywny, i zwiększa wiarygodność wniosków z analizy.Odpowiedź "Pobierać próbki tylko rano" jest błędna, bo wybór jednej pory doby nie wynika z zasad próbkowania; może pomijać zmiany występujące w innych godzinach pracy procesu.
Odpowiedź "Pobierać próbki tylko od jednej osoby" jest błędna, bo miesza organizację pracy z metodyką poboru. Nawet jeśli jedna osoba pobiera próbki konsekwentnie, nie gwarantuje to reprezentatywności, jeżeli pobór jest z jednego miejsca lub w jednym czasie.
Odpowiedź "Pobierać próbki tylko wtedy, gdy jesteś pewien wyników" jest błędna, bo próbkowanie ma służyć uzyskaniu danych, a nie potwierdzaniu oczekiwań. Taki wybór wprowadza stronniczość i może maskować problemy procesu.
W praktyce warto pamiętać: reprezentatywność zwiększają plan poboru, uśrednianie w czasie/przestrzeni oraz rzetelne oznakowanie i dokumentacja warunków poboru.
