KWALIFIKACJA SPC1 - CZERWIEC 2008

PYTANIE NR 38.
Podczas produkcji lodów śmietankowych do l litra mleka należy dodać 0,3 kg śmietany 30%. W magazynie znajduje się 5 kg śmietany 30%, a planuje się wyprodukowanie lodów z 20 litrów mleka. Oznacza to, że
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Na 1 litr mleka przypada 0,3 kg śmietany 30%.
Przy 20 litrach mleka potrzeba: 20 × 0,3 = 6 kg śmietany. W magazynie jest 5 kg, więc ilość jest mniejsza od zapotrzebowania. Różnica 6 − 5 = 1 kg oznacza niedobór śmietany.

Pełne wyjaśnienie:

Zadanie sprawdza umiejętność przeliczania receptury na większą partię produkcyjną oraz wykonania prostego bilansu surowca (czy zapasu wystarczy, a jeśli nie – ile brakuje).

Najpierw wyznacz zapotrzebowanie na śmietanę dla planowanej ilości mleka. Skoro do 1 litra mleka dodaje się 0,3 kg śmietany 30%, to dla 20 litrów trzeba tę wartość pomnożyć przez 20:

20 × 0,3 kg = 6,0 kg

Następnie porównaj zapotrzebowanie ze stanem magazynowym. W magazynie jest 5 kg śmietany, a potrzebne jest 6 kg. To znaczy, że zapas jest za mały i wystąpi niedobór.

Wielkość niedoboru oblicza się jako różnicę:

6 kg − 5 kg = 1 kg

Dlatego poprawna jest odpowiedź mówiąca, że zabraknie 1 kg śmietany.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • "zabraknie 2 kg śmietany." – to wymagałoby zapotrzebowania 7 kg lub zapasu 4 kg; nie wynika to z danych (tu jest 6 kg potrzeby i 5 kg zapasu).
  • "zostanie 3 kg śmietany." – to sugeruje nadwyżkę, a w rzeczywistości zapas jest mniejszy niż zapotrzebowanie.
  • "wystarczy śmietany." – byłoby prawdą tylko wtedy, gdy zapas byłby co najmniej równy 6 kg.

Wskazówka egzaminacyjna: w zadaniach tego typu zawsze zapisuj dwa kroki: (1) oblicz zapotrzebowanie z receptury, (2) zrób porównanie z magazynem i dopiero wtedy zdecyduj, czy jest niedobór czy nadwyżka.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stosujesz skalowanie: każdą ilość składnika z receptury dla 1 litra mnożysz przez 20. Jeśli jest 0,3 kg śmietany na 1 litr, to na 20 litrów będzie 20 × 0,3 kg. Tę samą zasadę stosuje się do wszystkich surowców w recepturze.
Bo 0,3 kg to dawka śmietany przypadająca na jedną jednostkę mleka (1 litr). Gdy jednostek jest 20, dawka powtarza się 20 razy. To klasyczna proporcjonalność prosta: więcej mleka oznacza proporcjonalnie więcej śmietany.
Oznacza to niedobór surowca względem zapotrzebowania wynikającego z receptury. Jeśli potrzebujesz 6 kg, a masz 5 kg, to nie wykonasz partii zgodnie z recepturą bez uzupełnienia brakującej ilości. W praktyce trzeba domówić surowiec lub zmienić plan.
Najpierw oblicz zapotrzebowanie (dawka na 1 jednostkę × liczba jednostek), a potem porównaj z magazynem. Jeśli zapas ≥ zapotrzebowanie, surowca wystarczy. Jeśli zapas < zapotrzebowanie, policz różnicę (zapotrzebowanie − zapas), aby uzyskać niedobór.
Najczęstsze pomyłki to: nieuwzględnienie liczby litrów (zostaje 0,3 kg zamiast 6 kg), błędne odejmowanie i pomylenie niedoboru z nadwyżką, a także gubienie jednostek (kg vs l). Pomaga zapisanie działań w dwóch linijkach i dopisanie jednostek.
W tym konkretnym typie zadania stężenie 30% pełni rolę identyfikacji surowca (jaka śmietana jest wymagana), ale samo obliczenie dotyczy masy śmietany. Gdyby w odpowiedziach pojawiały się zamienniki (np. śmietana 18%), wtedy stężenie byłoby kluczowe.
Gdy planujesz produkcję (lody, kremy, masy) na określoną liczbę porcji lub litrów i musisz sprawdzić, czy magazyn pokrywa zapotrzebowanie. Takie obliczenia wspierają zamówienia, plan pracy oraz ograniczają ryzyko przerwania produkcji w trakcie.
Porównaj liczby: jeśli zapotrzebowanie jest większe niż zapas, mówisz "zabraknie" i liczysz zapotrzebowanie − zapas. Jeśli zapas jest większy, mówisz "zostanie" i liczysz zapas − zapotrzebowanie. Znak nierówności wyznacza kierunek.
Możesz oszacować: 0,3 to 3/10. Dla 20 litrów: 20 × 3/10 = 60/10 = 6 kg. Potem porównujesz z 5 kg: brakuje 1 kg. Taka zamiana na ułamek często przyspiesza rachunki i zmniejsza ryzyko błędu w przecinku.
Często pojawiają się przeliczenia receptur na większe partie: ilość cukru na liczbę porcji, ilość żelatyny na masę kremu, bilans jaj, mąki lub tłuszczu w magazynie. Schemat rozwiązania jest podobny: skala receptury, a potem porównanie z zapasem.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 74% zdających egzamin. średnio łatwe

Eksperci podkreślają: "Na 1 litr mleka przypada 0,3 kg śmietany 30%.Przy 20 litrach mleka potrzeba: 20 × 0,3 = 6 kg śmietany."

Źródła:

  • Khan Academy (PL) – "Proporcje" (dział matematyka), https://pl.khanacademy.org/math/arithmetic-home/arith-review-ratios-proportions (dostęp: 2026-03-02)
  • Khan Academy (PL) – "Mnożenie liczb dziesiętnych", https://pl.khanacademy.org/math/arithmetic/arith-review-decimals/arith-review-multiplying-decimals (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (PL) – "Proporcjonalność prosta", https://pl.wikipedia.org/wiki/Proporcjonalno%C5%9B%C4%87_prosta (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Materiały do nauki proporcji i przeliczania receptur (dział: proporcje, procenty, skala)
  • Zadania rachunkowe z bilansowania surowców w gastronomii/cukiernictwie
  • Notatki własne: schemat "zapotrzebowanie = dawka na 1 jednostkę × liczba jednostek; niedobór = zapotrzebowanie − zapas"

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego