KWALIFIKACJA BPO1 - CZERWIEC 2008

PYTANIE NR 12.
Podczas przecinania materiału piłą tarczową o wymiarach a=2 mm oraz s=4 mm, zastosowano klin rozszczepiający o grubości e=5 mm. Na podstawie wyciągu z przepisów wskaż poprawne zalecenie inspektora bhp.
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek techniczny związany z bezpieczeństwem pracy przy użyciu piły tarczowej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Z wyciągu wynika warunek doboru klina: s > e > a, a wartości graniczne są niedopuszczalne. Dla a=2 mm i s=4 mm grubość klina musi leżeć w przedziale (2 mm, 4 mm). Klin e=5 mm jest zbyt gruby (e>s), więc zaleceniem jest zmniejszenie go do 3 mm, bo spełnia 4>3>2.

Pełne wyjaśnienie:

Klin rozszczepiający jest elementem bezpieczeństwa pilarki tarczowej: utrzymuje szczelinę cięcia otwartą za tarczą, ograniczając ryzyko zakleszczenia materiału i gwałtownego odrzutu (tzw. kickback). Dlatego jego grubość musi być dobrana tak, aby jednocześnie rozpychała szczelinę i nie blokowała przesuwu materiału.

Z przedstawionego wyciągu wynika zasada doboru oparta na trzech wielkościach:

  • a – grubość korpusu piły (tarczy) w części środkowej,
  • s – szerokość rzazu (szerokość rozwarcia zębów),
  • e – grubość klina.

Wymaganie zapisano jako s > e > a, czyli jako ostre nierówności. To oznacza, że:

  • klin musi być ściśle grubszy niż korpus piły (e > a), żeby faktycznie utrzymywać szczelinę,
  • klin musi być ściśle cieńszy niż rzaz (e < s), aby materiał mógł przechodzić bez zakleszczania.

Dla danych z zadania: a=2 mm oraz s=4 mm, dopuszczalny zakres e to przedział otwarty (2 mm, 4 mm). Klin o grubości e=5 mm jest niezgodny z wymaganiem, bo 5 mm > 4 mm, czyli klin jest grubszy niż rzaz i może powodować blokowanie materiału oraz wzrost zagrożeń.

Dlaczego pozostałe propozycje są nieprawidłowe?

  • "Zmniejszyć ... do 2 mm" – e=2 mm jest wartością graniczną równą a, a warunek wymaga e > a. Taki klin nie zapewnia wymaganego rozwarcia szczeliny.
  • "Zwiększyć ... do 6 mm" i "Zwiększyć ... do 8 mm" – jeszcze bardziej naruszają warunek e < s, bo e jest większe od szerokości rzazu; praktycznie zwiększa to ryzyko zakleszczenia materiału.

Wniosek: zalecenie "Zmniejszyć grubość klina rozszczepiającego do 3 mm" jest poprawne, bo 3 mm spełnia 4 > 3 > 2. W praktyce inspektor BHP weryfikuje zgodność pomiarami (np. suwmiarką lub mikrometrem) i ocenia, czy dobór elementu bezpieczeństwa odpowiada parametrom zastosowanej tarczy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Klin rozszczepiający to element montowany za tarczą piły, który utrzymuje szczelinę cięcia otwartą. Zmniejsza ryzyko zakleszczenia materiału i jego gwałtownego odrzutu. Musi być dobrany do tarczy (a) i szerokości rzazu (s), aby jednocześnie rozpychał szczelinę i nie blokował przesuwu.
Warunek s > e > a łączy bezpieczeństwo i funkcjonalność. Jeśli e ≤ a, klin nie rozpycha szczeliny i rośnie ryzyko odrzutu. Jeśli e ≥ s, klin jest "za szeroki" względem rzazu i może powodować zakleszczenie materiału. Ostre nierówności eliminują wartości graniczne.
Stosujesz nierówność s > e > a. Podstawiając: 4 > e > 2. To oznacza, że e musi być większe niż 2 mm i mniejsze niż 4 mm, bez równości. Przykład wartości spełniającej warunek: 3 mm.
Nie, jeśli wymaganie jest zapisane jako s > e (nierówność ostra). Wtedy e=s jest wartością graniczną i jest niedopuszczalne. Taki dobór może utrudniać przejście materiału przez rzaz, zwiększać tarcie i sprzyjać zakleszczeniu, co jest niepożądane z punktu widzenia BHP.
Zwykle nie, gdy obowiązuje e > a. Jeśli e=a, klin nie jest "grubszy" od korpusu piły, więc może nie utrzymywać szczeliny cięcia wystarczająco otwartej. W praktyce materiał może się zaciskać za tarczą, co zwiększa ryzyko odrzutu i niestabilnej pracy podczas cięcia.
Gdy e > s, klin jest grubszy niż rzaz, więc materiał może nie przechodzić swobodnie za tarczą. Skutkiem bywa zakleszczenie, gwałtowne zatrzymanie posuwu, wzrost sił w strefie cięcia i ryzyko niebezpiecznych zdarzeń. To także sygnał niezgodności wyposażenia z parametrami tarczy.
Najczęściej wykonuje się pomiar grubości klina (e) oraz tarczy (a) i porównuje z szerokością rzazu (s) dla danej tarczy. Do tego używa się narzędzi pomiarowych, np. suwmiarki lub mikrometru. Kluczowe jest sprawdzenie, czy spełniony jest warunek s > e > a.
Weryfikację wykonuje się szczególnie po wymianie tarczy na inny typ (inna grubość korpusu a lub inna szerokość rzazu s), po naprawach osprzętu oraz przy odbiorze stanowiska pracy. To ważny element kontroli BHP, bo nawet poprawnie zamontowany klin może być niezgodny wymiarowo z nową tarczą.
Najczęstsze błędy to: akceptowanie wartości granicznych (mylenie ">" z "≥"), sprawdzenie tylko jednej części nierówności (np. e > a bez e < s) oraz intuicyjne wybieranie "większej" wartości e, bo kojarzy się z większą sztywnością. Warto zawsze sprawdzić oba warunki jednocześnie.
Najpierw wypisz parametry: a, s, e. Potem zapisz warunek z wyciągu: s > e > a i podstaw liczby. Następnie odrzuć wartości graniczne (równe a lub s) i wybierz e mieszczące się w przedziale otwartym. Na końcu sprawdź oba znaki nierówności.
info

Statystycznie 52% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Z wyciągu wynika warunek doboru klina: s &gt; e &gt; a, a wartości graniczne są niedopuszczalne."

Źródła:

  • Ilustracja do zadania (wyciąg z przepisów i schemat): zapis wymagań grubości klina jako nierówność "s > e > a" oraz wskazania ustawienia (odległość 3–8 mm, różnica wysokości 2–5 mm).

Materiały:

  • Instrukcje obsługi (DTR) pilarek tarczowych – rozdziały o klinie rozszczepiającym i wyposażeniu ochronnym
  • Materiały szkoleniowe BHP dot. maszyn do obróbki drewna (zagrożenia: zakleszczenie, odrzut, kontakt z tarczą)
  • Podstawy metrologii warsztatowej: pomiary suwmiarką i mikrometrem

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego