KWALIFIKACJA CHM3 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 26.
Podczas sporządzania 100 cm3 roztworu o określonym stężeniu procentowym (m/V) należy odważyć obliczoną ilość substancji, a następnie przenieść ją ilościowo do
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Roztwór o stężeniu % (m/V) przygotowuje się w kolbie miarowej: odważoną substancję przenosi się ilościowo, rozpuszcza w niewielkiej objętości rozpuszczalnika, następnie dopełnia do kreski (100 cm3) i dokładnie miesza. Zapewnia to właściwą objętość końcową roztworu.

Pełne wyjaśnienie:

Stężenie procentowe (m/V) oznacza masę substancji w określonej objętości roztworu, a nie w objętości samego rozpuszczalnika. Dlatego kluczowe jest uzyskanie dokładnej objętości końcowej (tu: 100 cm3) w naczyniu miarowym.

Poprawna procedura polega na tym, że odważoną naważkę przenosi się ilościowo do kolby miarowej (tak, aby nie tracić substancji), następnie rozpuszcza ją w części rozpuszczalnika, a dopiero później dopełnia do kreski i miesza, aby roztwór był jednorodny. Na końcu roztwór należy opisać (identyfikacja, stężenie, data itp.), bo jest to element dobrej praktyki laboratoryjnej.

Odpowiedź zawierająca krok "dopełnić kolbę rozpuszczalnikiem do kreski" jest poprawna, ponieważ tylko takie postępowanie gwarantuje, że objętość roztworu wynosi dokładnie 100 cm3. Zlewka służy do rozpuszczania i prac pomocniczych, ale nie zapewnia wymaganej dokładności objętości.

  • Wariant z rozpuszczeniem "w 100 cm3 rozpuszczalnika" jest błędny, bo objętość końcowa roztworu będzie wtedy większa niż 100 cm3 (substancja także zajmuje objętość).
  • Wariant z rozpuszczaniem w zlewce i samym przelaniem do kolby bez jednoznacznego dopełnienia do kreski pozostawia ryzyko błędu objętości i strat podczas przenoszenia.
  • Wariant "dodać 100 cm3 rozpuszczalnika" pomija zasadę ustawiania objętości na znaku kreski i znów myli objętość rozpuszczalnika z objętością roztworu.

Na egzaminie zwracaj uwagę na słowa: kolba miarowa, do kreski oraz objętość końcowa — to one decydują o poprawności przygotowania roztworu o zadanym stężeniu (m/V).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stężenie % (m/V) mówi, ile gramów substancji znajduje się w 100 mL (cm3) roztworu, czyli w objętości końcowej mieszaniny. To oznacza, że nie odmierzamy 100 mL rozpuszczalnika, tylko przygotowujemy roztwór do dokładnej objętości w naczyniu miarowym.
Kolba miarowa ma znak kreski, który wyznacza dokładną objętość końcową. Dzięki temu po rozpuszczeniu substancji można dopełnić roztwór do kreski i uzyskać precyzyjną objętość, czego nie zapewnia zlewka ani cylindry miarowe w takim stopniu.
Najczęściej wykonuje się: odważyć substancję, przenieść ilościowo do kolby miarowej, rozpuścić w części rozpuszczalnika, dopełnić do kreski, wymieszać (homogenizacja) i opisać roztwór.
Bo wtedy 100 cm3 dotyczy rozpuszczalnika, a nie roztworu. Po dodaniu substancji objętość końcowa zwykle się zmienia, więc roztwór nie będzie miał dokładnie 100 cm3. To prowadzi do błędu stężenia, szczególnie istotnego w analizie ilościowej.
"Przenieść ilościowo" znaczy przenieść całą odważoną substancję bez strat (np. nic nie zostaje na szalce, papierku czy w lejku). W praktyce stosuje się spłukiwanie niewielką ilością rozpuszczalnika i kontrolę, czy nie ma pozostałości na ściankach naczyń.
Dopełnia się stopniowo, najlepiej pod koniec kroplami, obserwując menisk na wysokości oczu. Celem jest ustawienie dolnej części menisku (dla roztworów wodnych) dokładnie na kresce. Zbyt szybkie dolanie utrudnia korektę i może wymusić powtórzenie przygotowania.
Mieszanie jest konieczne po dopełnieniu do kreski i zamknięciu kolby, aby roztwór miał jednakowe stężenie w całej objętości. Typowo wykonuje się wielokrotne odwracanie kolby. Brak homogenizacji może dać różne wyniki analizy w zależności od miejsca pobrania próbki.
Opis minimalizuje ryzyko pomyłek i zwiększa identyfikowalność. Na etykiecie zwykle umieszcza się nazwę substancji/roztworu, stężenie, rozpuszczalnik, datę przygotowania oraz inicjały osoby przygotowującej. To element dobrej praktyki laboratoryjnej i bezpieczeństwa pracy.
Zlewka nie jest naczyniem miarowym do wyznaczania dokładnej objętości końcowej, więc nie zapewnia wymaganej precyzji. Może służyć do wstępnego rozpuszczania, ale końcową objętość ustala się w kolbie miarowej. W analizie ilościowej ma to bezpośredni wpływ na błąd stężenia.
Typowe błędy to: mylenie 100 mL roztworu z 100 mL rozpuszczalnika, pomijanie ilościowego przeniesienia (straty substancji), niedokładne ustawienie menisku na kresce oraz brak wymieszania po dopełnieniu. Każdy z nich może istotnie zafałszować wynik oznaczenia.
info

Około 59% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że zapewnia to właściwą objętość końcową roztworu.

Materiały:

  • Podręcznik z analizy ilościowej opisujący sporządzanie roztworów miarowych
  • Instrukcje laboratoryjne (SOP) dotyczące przygotowania roztworów i oznakowania naczyń
  • Materiały dydaktyczne o pracy z kolbą miarową (odczyt menisku, dopełnianie do kreski)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego