KWALIFIKACJA BUD18 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 28.
Pole powierzchni kwadratowej działki na mapie w skali 1:500 wynosi 4,00 cm2. Ile wynosi pole powierzchni tej działki na mapie w skali 1:2000?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Skala zmienia wymiary liniowe: z 1:500 na 1:2000 obiekt na mapie jest 4 razy mniejszy (2000/500=4). Pole zmienia się z kwadratem tej zmiany, więc maleje 16 razy. Zatem 4,00 cm2/16 = 0,25 cm2 = 25 mm2.

Pełne wyjaśnienie:

W skali mapy 1:n wymiary liniowe na mapie są n razy mniejsze niż w terenie. Gdy porównujemy dwie skale tej samej mapy, kluczowe jest to, że:

  • zmiana skali działa liniowo na długości,
  • ale pole powierzchni zmienia się z kwadratem zmiany skali liniowej.

Przechodzimy ze skali 1:500 do 1:2000. Mianownik skali rośnie 4 razy (2000/500 = 4), więc rysunek działki na mapie w skali 1:2000 będzie 4 razy mniejszy liniowo (krótsze boki, mniejszy "rozmiar" w cm).

Skoro boki zmniejszają się 4 razy, to pole zmniejsza się 42 = 16 razy. Dlatego liczymy:

4,00 cm2 / 16 = 0,25 cm2.

Na końcu trzeba poprawnie zamienić jednostki pola: 1 cm = 10 mm, więc 1 cm2 = 100 mm2. Zatem:

0,25 cm2 = 0,25 · 100 mm2 = 25 mm2.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne? Wskazują typowe pomyłki: wynik 10 mm2 lub 5 mm2 może wynikać z błędnego współczynnika (np. dzielenia przez 4 lub 8 zamiast przez 16) albo z błędu w zamianie cm2 na mm2. Wynik 50 mm2 zwykle pojawia się przy niekonsekwentnym łączeniu przeliczenia pola z przeliczeniem jednostek.

Wskazówka egzaminacyjna: przy zmianie skali zawsze najpierw policz współczynnik liniowy (tu: 4), potem go podnieś do kwadratu dla pola (tu: 16), a dopiero na końcu wykonaj zamianę jednostek.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpierw wyznacz zmianę liniową: 2000/500 = 4, więc obiekt na mapie jest 4 razy mniejszy. Pole zależy od kwadratu skali liniowej, więc zmienia się 42 = 16 razy. Pole w skali 1:2000 będzie 16 razy mniejsze niż w 1:500.
Pole jest wielkością dwuwymiarową: zależy od dwóch wymiarów (np. długości i szerokości). Gdy każdy wymiar skraca się k razy, to pole skraca się k·k, czyli k2. Dlatego przy skali mapy zmiana pola wynika z kwadratu zmiany liniowej.
Skala 1:500 oznacza, że 1 jednostka długości na mapie odpowiada 500 takim samym jednostkom w terenie (np. 1 cm na mapie to 500 cm w terenie). To relacja liniowa, używana do przeliczeń długości, a pośrednio także pól i objętości.
Najpierw pamiętaj, że 1 cm = 10 mm, więc 1 cm2 = (10 mm)2 = 100 mm2. Następnie 0,25 cm2 mnożysz przez 100: 0,25·100 = 25 mm2. To najpewniejsza metoda.
Najczęstsze są: użycie współczynnika liniowego zamiast jego kwadratu (dzielenie pola przez 4 zamiast przez 16), błędna zamiana jednostek cm2↔mm2, oraz wykonywanie przeliczeń "w głowie" bez zapisania kroków. Pomaga zapis: k = n2/n1, pole → k2.
Jest mniejszy. Im większy mianownik skali (np. 2000 zamiast 500), tym mniejszy rysunek na mapie. W tym przykładzie przejście z 1:500 do 1:2000 zmniejsza wymiary liniowe 4 razy, a pole 16 razy.
Zrób kontrolę kierunku zmiany: przejście na "mniejszą" skalę (większy mianownik) zawsze zmniejsza obiekty na mapie, więc pole musi spaść. Następnie oszacuj rząd wielkości: 4 cm2 przy spadku 16× daje 0,25 cm2, co jest logiczne.
Współczynnik zmiany liniowej liczysz jako iloraz mianowników: k = n2/n1. Dla 1:500 i 1:2000 jest k = 2000/500 = 4. Długości dzielisz przez k, pola dzielisz przez k2, a objętości przez k3.
Gdy porównujesz opracowania w różnych skalach (np. mapa zasadnicza, mapy do celów projektowych), przygotowujesz wydruki w innych formatach lub kontrolujesz, czy generalizacja kartograficzna nie zniekształciła wielkości obiektów. To też przydatne w zadaniach egzaminacyjnych.
Ćwicz schemat: (1) policz k = n2/n1, (2) dla pola użyj k2, (3) dopiero potem zamień jednostki. Rób krótkie notatki kontrolne: "większy mianownik → mniejszy rysunek". Rozwiązuj serię zadań z różnymi jednostkami.
info

Około 63% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że skala zmienia wymiary liniowe: z 1:500 na 1:2000 obiekt na mapie jest 4 razy mniejszy (2000/500=4).

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Skala mapy" — zależność skali i interpretacja 1:n, https://pl.wikipedia.org/wiki/Skala_mapy (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (EN): "Scale factor" — sekcja o wpływie skali na pole (Area), https://en.wikipedia.org/wiki/Scale_factor (dostęp: 2026-02-27)
  • Khan Academy (EN): "Area and scale factor" (zależność pola od kwadratu skali), https://www.khanacademy.org/math/geometry-home/similarity/scale-factor/a/area-and-scale-factor (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw kartografii/geodezji: zagadnienia skali mapy
  • Zestawy zadań rachunkowych: skala mapy, pola i jednostki
  • Materiały szkolne z geometrii: pola figur i przeliczenia jednostek

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego