Pomiar kątów tachimetrem (analogicznie jak teodolitem) w dwóch położeniach lunety, czyli wykonanie obserwacji w położeniu I oraz po odwróceniu lunety do położenia II, jest klasyczną procedurą podnoszącą wiarygodność wyniku. Jej sens polega na tym, że zmienia się orientacja części osi i znak niektórych składowych błędu, dzięki czemu po uśrednieniu obserwacji można ograniczyć wpływ wybranych błędów instrumentalnych oraz odczytu.
Dlaczego poprawna jest odpowiedź "centrowania"?
Błąd centrowania powstaje wtedy, gdy oś obrotu instrumentu nie przechodzi dokładnie przez mierzony punkt (np. punkt osnowy). Jest to błąd związany z ustawieniem stanowiska (wymuszenie pionu, praca statywu, niedokładność pionownika) i nie znika od samej zmiany położenia lunety. Jeżeli instrument stoi mimośrodowo, to w obu położeniach lunety nadal obserwujesz z nieco innego miejsca niż punkt, więc błąd geometryczny pozostaje.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne (w typowym ujęciu dydaktycznym)?
- Inklinacji – ten termin bywa łączony z wychyleniami i niespełnieniem warunków osiowych/pionowania. Część efektów związanych z geometrią osi i odchyłkami może być ograniczana przez obserwacje I/II lub przez kompensację instrumentu, więc nie jest to najbardziej "odporna" na I/II kategoria błędu.
- Kolimacji – błąd kolimacji dotyczy nieidealnego położenia osi celowej względem osi obrotu lunety. W klasycznej teorii obserwacje w dwóch położeniach lunety pozwalają ograniczać wpływ tego typu błędu poprzez zmianę znaku składowej i uśrednienie wyników.
- Indeksu – błąd indeksu wiąże się z punktem odniesienia odczytu (np. koła pionowego). W praktyce jest to błąd, który często wyznacza się, kontroluje lub kompensuje procedurą pomiarową i/lub funkcjami instrumentu, więc sama idea obserwacji kontrolnych I/II jest z nim powiązana.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz w odpowiedziach "centrowanie", zadaj sobie pytanie, czy dana procedura zmienia ustawienie instrumentu nad punktem. Jeśli nie zmienia (a położenie I/II jej nie zmienia), to błąd centrowania nie zostanie wyeliminowany.
