KWALIFIKACJA MEC8 - TEST WIEDZY NR 4

PYTANIE NR 28.
Poniżej przedstawiono tabelę z pomiarami wykonanymi na elementach maszyn po obróbce ręcznej.
Element Wymiar rzeczywisty [mm] Wymiar nominalny [mm]
A 20.05 20.00
B 19.95 20.00
C 20.10 20.00
Który z elementów spełnia wymagania tolerancji wymiarowej ±0.05 mm?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby sprawdzić tolerancję ±0,05 mm, oblicza się odchyłkę: wymiar rzeczywisty − nominalny.
Element A: 20,05−20,00 = +0,05 (na granicy).
Element B: 19,95−20,00 = −0,05 (na granicy).
Element C: 20,10−20,00 = +0,10 (poza tolerancją).

Pełne wyjaśnienie:

Tolerancja wymiarowa ±0,05 mm oznacza, że wymiar rzeczywisty może różnić się od wymiaru nominalnego maksymalnie o 0,05 mm zarówno "w górę", jak i "w dół". Innymi słowy, dopuszczalny przedział to: 20,00 mm − 0,05 mm do 20,00 mm + 0,05 mm, czyli od 19,95 mm do 20,05 mm.

Najwygodniej porównać każdy pomiar poprzez odchyłkę:

  • Element A: 20,05 − 20,00 = +0,05 mm. To dokładnie granica tolerancji, więc taki detal spełnia wymaganie.
  • Element B: 19,95 − 20,00 = −0,05 mm. To również granica tolerancji (odchyłka ujemna też jest dopuszczalna), więc detal spełnia wymaganie.
  • Element C: 20,10 − 20,00 = +0,10 mm. Odchyłka jest większa niż 0,05 mm, więc detal nie spełnia tolerancji.

W pytaniu trzeba wskazać element spełniający tolerancję; na podstawie danych z tabeli warunek spełnia Element B (mieści się w granicach). Odpowiedzi "Element A" i "Wszystkie elementy" są błędne, ponieważ choć A jest na granicy tolerancji, to C wyraźnie ją przekracza, więc nie można uznać, że wszystkie elementy są zgodne. Odpowiedź "Element C" jest błędna, bo pokazuje typową pomyłkę: mylenie "blisko nominalnego" z "w tolerancji" bez porównania do wartości granicznej.

Wskazówka egzaminacyjna: przy tolerancji symetrycznej zawsze sprawdzaj wartość bezwzględną odchyłki i pamiętaj, że wynik równy granicy (np. 0,05) nadal mieści się w tolerancji, o ile nie podano inaczej.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza dopuszczalne odchylenie wymiaru rzeczywistego od nominalnego o maksymalnie 0,05 mm w obie strony. Czyli detal może być zarówno minimalnie większy, jak i mniejszy, ale tylko w granicach tolerancji. Granice są częścią tolerancji.
Odchyłkę liczysz jako: wymiar rzeczywisty − wymiar nominalny. Wynik dodatni oznacza, że detal jest za duży, a ujemny, że za mały. Do porównania z tolerancją często używa się wartości bezwzględnej odchyłki.
Przy tolerancji symetrycznej "±" dopuszcza się odchylenie zarówno na plus, jak i na minus. To częsty błąd, że uczniowie uznają tylko zawyżenie za dopuszczalne. Liczy się to, czy odchyłka mieści się między −0,05 mm a +0,05 mm.
Tak, jeżeli wymaganie brzmi "±0,05 mm", to wartości graniczne należą do dopuszczalnego przedziału. Zgodny jest zarówno detal z odchyłką +0,05 mm, jak i z odchyłką −0,05 mm. Niezgodność zaczyna się dopiero po przekroczeniu granicy.
Wyznacz przedział: nominalny − tolerancja oraz nominalny + tolerancja. Następnie porównaj pomiar z tym zakresem. Dla 20,00 mm i ±0,05 mm jest to 19,95–20,05 mm. Jeśli wynik mieści się w tym zakresie, detal spełnia wymaganie.
Najczęściej używa się suwmiarki (do szybkiej kontroli) lub mikrometru zewnętrznego (gdy wymagana jest większa dokładność i powtarzalność). W praktyce warsztatowej ważne są też: czystość powierzchni, stały docisk oraz sprawdzenie "zera" przyrządu.
Typowe problemy to: zły docisk szczęk/stopki, brud lub wióry na powierzchni, nieprawidłowe ustawienie przyrządu (przekoszenie), odczyt z niewłaściwej skali oraz pomiar na zadziorach po obróbce ręcznej. To może dać pozorną niezgodność.
Obróbka ręczna (np. piłowanie) jest mniej powtarzalna niż maszynowa: zależy od nacisku, kąta prowadzenia narzędzia i kontroli międzyoperacyjnej. Bez częstych pomiarów można szybko "zebrać" za dużo materiału, a wtedy wymiar wyjdzie poza tolerancję.
Zwykle można wykonać dalszą obróbkę wykańczającą, aby zmniejszyć wymiar (np. delikatne piłowanie, skrobanie, docieranie), a następnie ponownie zmierzyć. Gdy detal jest już za mały (poniżej dolnej granicy), najczęściej nie da się go "naprawić" bez napawania lub wymiany.
Najczęstsze są: wyznaczanie, czy pomiar mieści się w tolerancji, obliczanie odchyłek, dobór pasowania (luźne/wciskowe) na podstawie tolerancji oraz interpretacja wymiarowania z dokumentacji. Trenuj szybkie liczenie różnic i pracę na przedziałach.
info

Około 58% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z metrologii warsztatowej (tolerancje, odchyłki, niepewność pomiaru)
  • Instrukcje użytkowania suwmiarki i mikrometru (zasady odczytu, zerowanie, docisk)
  • Zestawy zadań z tolerancji wymiarowych dla kwalifikacji mechanicznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego