Stateczność poprzeczna statku opisuje jego zdolność do powrotu do położenia równowagi po niewielkim przechyle na burtę. Podstawową miarą tej zdolności (dla małych kątów przechyłu) jest wysokość metacentryczna GM, czyli pionowa odległość między środkiem ciężkości G a metacentrum M.
Kluczowa zależność brzmi: GM = KM − KG, gdzie KM jest wysokością metacentrum nad linią podstawową, a KG jest wysokością środka ciężkości nad linią podstawową. Z praktycznego punktu widzenia oznacza to, że aby poprawić stateczność, należy dążyć do zwiększenia GM. Najczęściej osiąga się to przez obniżenie środka ciężkości (zmniejszenie KG), np. przez umieszczanie ciężkich ładunków jak najniżej, stosowanie balastu w zbiornikach dennowych oraz unikanie koncentracji mas na górnych pokładach.
Dlatego odpowiedź "środka ciężkości." jest poprawna: obniżenie G zmniejsza KG, a to (przy niezmienionym KM) zwiększa GM i poprawia zdolność samopowrotu po przechyle.
Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe z następujących powodów:
- "wysokości metacentrycznej." – GM jest miarą stateczności, więc jej zmniejszenie oznacza pogorszenie stateczności. W eksploatacji nie "obniża się GM", tylko wpływa na nią pośrednio (najczęściej przez zmianę KG).
- "wysokości wolnej burty." – wolna burta jest ważna dla bezpieczeństwa (rezerwy pływalności i ryzyka zalewania), ale nie jest podstawowym parametrem używanym do poprawy metacentrycznej stateczności poprzecznej w sensie zależności GM = KM − KG.
- "środka wyporu." – środek wyporu B jest związany z rozkładem objętości zanurzonej części kadłuba i zmienia swoje położenie przy przechyle, jednak nie jest to typowy "regulowany" punkt w praktyce w taki sposób jak środek ciężkości przez rozmieszczenie mas i balast.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniach pojawia się "poprawa stateczności", najpierw pomyśl "większe GM", a potem sprawdź, co w praktyce można zrobić najprościej: zwykle obniżyć KG przez obniżenie środka ciężkości.
