W poprawnym rozwiązaniu konstrukcyjnym wał ułożyskowany na dwóch łożyskach tocznych wykonuje się najczęściej jako układ ustalająco-swobodny. Oznacza to, że:
- jedno łożysko pełni funkcję ustalającą (stałą) i unieruchamia wał w kierunku osiowym,
- drugie łożysko pełni funkcję swobodną (ruchomą) i pozwala na osiowy przesuw wynikający z rozszerzalności cieplnej wału.
Odpowiedź "B" jest poprawna, ponieważ na rysunku widać, że po prawej stronie pokrywa łożyska przylega bez szczeliny do zewnętrznego pierścienia łożyska. Taki brak szczeliny oznacza łożysko ustalone osiowo, które "ustala" położenie wału. Po lewej stronie widoczna jest natomiast szczelina między pokrywą a zewnętrznym pierścieniem łożyska, co odpowiada łożysku swobodnemu – umożliwia ono kompensację wydłużeń cieplnych bez generowania dodatkowych naprężeń.
Pozostałe warianty są błędne z typowych powodów konstrukcyjnych:
- "A" przedstawia brak szczelin po obu stronach, co odpowiada sytuacji, w której oba łożyska są "ściśnięte" osiowo. Przy wzroście temperatury może to prowadzić do niepożądanego wzrostu obciążeń, pogorszenia warunków pracy i szybszego zużycia.
- "C" ma szczelinę po stronie prawej, a brak po stronie lewej. W rozpatrywanym układzie strona prawa jest stroną czopa napędowego, więc ustalenie osiowe powinno znajdować się przy tej stronie, aby ograniczyć przemieszczenia osiowe elementów współpracujących.
- "D" pokazuje szczeliny po obu stronach, czyli oba łożyska zachowują się jak swobodne. Skutkiem jest brak ustalenia osiowego wału i możliwość jego niekontrolowanego przesuwu, co obniża precyzję pozycjonowania i może powodować uszkodzenia elementów współpracujących.
Na egzaminie zwracaj uwagę na to, czy rysunek wskazuje jedno miejsce ustalenia osiowego oraz jedno miejsce kompensacji (szczelina/luz), a nie dwa takie same rozwiązania po obu stronach.
