KWALIFIKACJA PGF4 + PGF5 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 29.
Jak potocznie nazywa się błąd łamania tekstu, polegający na pozostawieniu na końcu łamu samotnego wiersza akapitowego?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
"Szewc" to potoczna nazwa błędu łamania tekstu polegającego na pozostawieniu na końcu łamu pojedynczego, osamotnionego wiersza akapitowego. Jest to wada składu obniżająca czytelność i estetykę kolumny, dlatego w DTP dąży się do jej eliminacji ustawieniami składu.

Pełne wyjaśnienie:

Błędy łamania tekstu to sytuacje, w których podział akapitów między kolumnami/stronami tworzy nieestetyczne i trudniejsze w odbiorze układy. Jednym z takich błędów jest pozostawienie na końcu łamu (czyli na dole kolumny lub strony) samotnego wiersza należącego do akapitu. W terminologii potocznej bywa to określane jako "szewc".

Dlaczego to jest problem? Taki pojedynczy wiersz "odrywa się" wizualnie od reszty akapitu, tworzy niepożądane białe pola i psuje rytm czytania. W praktyce przygotowania publikacji cyfrowych i do druku to element kontroli jakości składu: korektor lub operator DTP sprawdza, czy akapity nie rozrywają się w niekorzystny sposób.

Pozostałe odpowiedzi odnoszą się do innych (często mylonych) określeń błędów składu lub zjawisk typograficznych:

  • "Wdowa" i "sierota" są nazwami funkcjonującymi w typografii dla konkretnych przypadków osamotnionych linii akapitu (zależnie od tego, czy linia zostaje na początku czy na końcu łamu). Łatwo je pomylić, jeśli nie analizuje się, gdzie dokładnie znajduje się samotna linia.
  • "Bękart" bywa używany w innym znaczeniu typograficznym (często kojarzony z osamotnionym krótkim fragmentem/wyrazem w wierszu), więc nie pasuje do opisu "samotnego wiersza akapitowego" na końcu łamu.

W zadaniach egzaminacyjnych kluczowe jest czytanie definicji: "na końcu łamu" oraz "samotny wiersz akapitowy" wskazują na błąd dotyczący podziału akapitu między łamami, a nie np. dzielenia wyrazów. W programach DTP ogranicza się to m.in. ustawieniami akapitu, kontrolą łamania oraz ręczną korektą składu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łam to obszar, w którym składany jest tekst, najczęściej kolumna na stronie lub ekranie. Ma określoną szerokość, wysokość i marginesy. Błędy łamania tekstu (np. osamotnione wiersze) ocenia się właśnie w odniesieniu do łamu/kolumny.
"Szewc" to potoczne określenie sytuacji, gdy na końcu łamu zostaje samotny wiersz akapitowy oderwany od reszty akapitu. Taki układ wygląda nieestetycznie i pogarsza czytelność, dlatego w korekcie składu uznaje się go za błąd.
Są uznawane za błąd, bo rozrywają akapit i zaburzają rytm czytania: pojedyncza linia zostaje na początku lub na końcu łamu. Skład wygląda wtedy "poszarpanie", a czytelnik traci ciągłość akapitu. W praktyce DTP dąży się do eliminacji takich miejsc.
Skup się na położeniu samotnej linii: czy zostaje na górze następnego łamu, czy na dole poprzedniego. W pytaniach kluczowe są sformułowania typu "na końcu łamu" albo "na początku łamu". To one wskazują właściwy termin, a nie sama metaforyczna nazwa.
Najczęściej pomaga kontrola łamania akapitów: minimalna liczba wierszy akapitu na końcu i początku łamu, ustawienia dzielenia wyrazów oraz ręczne korekty (np. drobna zmiana szerokości kolumny, kerningu lub interlinii). Zawsze należy zachować spójność stylu.
Nie musi. "Bękart" bywa używany na określenie innego problemu typograficznego, często związanego z krótką końcówką wiersza lub osamotnionym fragmentem. Jeśli pytanie mówi o "samotnym wierszu akapitowym na końcu łamu", to wskazuje na błąd podziału akapitu między łamami.
Pojawia się przy ciasnych składach, długich akapitach i częstych podziałach na kolumny, zwłaszcza gdy wiele elementów (nagłówki, ilustracje, podpisy) "zabiera" miejsce w łamie. Wtedy automatyczne łamanie może zostawić pojedynczy wiersz, jeśli nie ma dodatkowych ograniczeń.
Najlepiej wykonać przegląd stron w powiększeniu i skanować wzrokiem przejścia między stronami/kolumnami. Szukaj miejsc, gdzie akapit "pęka" tak, że zostaje pojedyncza linia. Pomaga też wydruk próbny, bo błędy składu bywają bardziej widoczne na papierze.
Pułapką jest podobieństwo nazw (wdowa/sierota/bękart/szewc) i odpowiadanie "z pamięci skojarzeń" bez czytania opisu. Druga pułapka to pomijanie lokalizacji w tekście: "na końcu łamu" vs "na początku łamu". Właśnie te słowa rozstrzygają wybór.
Ucz się przez przykłady: weź krótkie teksty, złam je w kolumnach i celowo wywołaj różne błędy, a potem nazwij je. Zrób własny słowniczek terminów i powiąż je z obrazem sytuacji w łamie. To skuteczniejsze niż sama pamięciówka nazw.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 44% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: ""Szewc" to potoczna nazwa błędu łamania tekstu polegającego na pozostawieniu na końcu łamu pojedynczego, osamotnionego wiersza akapitowego."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Wdowa_(typografia) - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Sierota_(typografia) - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z typografii i DTP używane w kształceniu zawodowym (działy o wdowach/sierotach i błędach składu)
  • Dokumentacja programów DTP (np. funkcje kontroli łamania akapitów i dzielenia wyrazów)
  • Ćwiczenia praktyczne: analiza wydruków próbnych i wskazywanie błędów łamania tekstu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego