KWALIFIKACJA CHM4 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 6.
Próbkę technicznego chlorku sodu rozpuszczono w wodzie, a jony chlorkowe strącono za pomocą AgNO3, w postaci AgCl, którego masa po wysuszeniu wynosiła 1,5000 g. Oblicz zawartość chloru w badanej próbce. Mnożnik analityczny dla chloru w AgCl wynosi 0,2474.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Mnożnik analityczny 0,2474 oznacza, że w 1 g osadu AgCl przypada 0,2474 g chloru. Zatem masę chloru oblicza się ze wzoru: m(Cl) = m(AgCl) · 0,2474 = 1,5000 g · 0,2474 = 0,3711 g. Wynik podano w gramach chloru w próbce.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu zastosowano podejście typowe dla analizy grawimetrycznej strąceniowej. Jony chlorkowe Cl zostały strącone jonami srebra(I) z roztworu AgNO3, tworząc trudno rozpuszczalny osad AgCl. Po odsączeniu i wysuszeniu osad zważono, otrzymując masę m(AgCl) = 1,5000 g.

Kluczowa informacja to podany w treści mnożnik analityczny dla chloru w AgCl równy 0,2474. Taki mnożnik jest współczynnikiem przeliczeniowym, który mówi, jaka część masy osadu odpowiada masie oznaczanego składnika (tu: chloru). Innymi słowy:

  • 1,0000 g AgCl zawiera 0,2474 g Cl,
  • zatem dla dowolnej masy osadu można wykonać proste przeliczenie proporcjonalne.

Obliczenie:

m(Cl) = m(AgCl) · f

gdzie f = 0,2474.

m(Cl) = 1,5000 g · 0,2474 = 0,3711 g

Otrzymany wynik 0,3711 g oznacza masę chloru, która znajdowała się w badanej próbce (w tej części próbki, z której otrzymano osad). Zadanie nie wymaga obliczania procentowej zawartości w NaCl, bo nie podano masy próbki wyjściowej ani nie poproszono o %.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "0,2474 g" to pomylenie znaczenia mnożnika z wynikiem; to byłaby masa Cl tylko wtedy, gdyby m(AgCl) wynosiła 1,0000 g.
  • "0,4948 g" odpowiadałoby przemnożeniu 0,2474 przez 2 (albo użyciu innej masy osadu), co nie wynika z danych.
  • "1,2474 g" sugeruje dodanie mnożnika do masy osadu lub inne nieuprawnione działanie; mnożnik służy do mnożenia, nie do dodawania.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści podano mnożnik analityczny, zwykle jest to sygnał, że nie trzeba wyprowadzać zależności z mas molowych — wystarczy prawidłowo użyć współczynnika i zachować jednostki.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Mnożnik analityczny (współczynnik przeliczeniowy) mówi, ile gramów oznaczanego składnika przypada na 1 g zważonego związku (np. osadu). Jest bezwymiarowy i służy do prostego przeliczenia: m(składnika) = m(osadu) · mnożnik.
Gdy znasz masę osadu AgCl i mnożnik dla chloru w AgCl, wykonujesz jedno działanie: m(Cl) = m(AgCl) · 0,2474. Wynik ma jednostkę grama, bo mnożnik jest współczynnikiem przeliczeniowym.
AgCl jest trudno rozpuszczalny w wodzie, więc po dodaniu jonów Ag+ do roztworu zawierającego Cl zachodzi reakcja strącania. Dzięki temu można wydzielić stały osad, wysuszyć go i zważyć, a następnie obliczyć ilość chlorków.
Nie, jeśli w treści podano mnożnik analityczny. Wtedy masy molowe są "ukryte" w tym współczynniku. Liczenie mas molowych ma sens wtedy, gdy mnożnik nie jest podany i trzeba go samodzielnie wyprowadzić ze stechiometrii.
Najczęściej myli się mnożnik z wynikiem (podaje 0,2474 g), dodaje mnożnik do masy osadu albo gubi jednostki. Pomaga zapamiętać, że mnożnik jest jak "procent masowy w ułamku" i zawsze się nim mnoży masę zważonego produktu.
To masa chloru (jako pierwiastka) odpowiadająca ilości jonów chlorkowych, które zostały strącone i przeliczone z masy osadu. Taki wynik jest typowy, gdy zadanie nie podaje masy próbki wyjściowej, więc nie da się policzyć % masowych.
Procentową zawartość (np. % Cl albo % NaCl) oblicza się dopiero wtedy, gdy znasz masę próbki poddaną analizie. Wtedy dzielisz obliczoną masę składnika przez masę próbki i mnożysz przez 100%.
Możesz oszacować: 0,25 z 1,5 g to około 0,375 g. Wynik 0,3711 g jest bardzo bliski temu przybliżeniu, więc jest logiczny. Gdyby wyszło np. 1,2 g chloru z 1,5 g AgCl, to byłby sygnał błędu.
Bo masa chloru stanowi tylko część masy AgCl. Osad zawiera także srebro, które jest cięższe i "zajmuje" znaczną część masy związku. Dlatego przeliczając z masy AgCl na masę Cl, otrzymujesz mniejszą wartość.
W analizie grawimetrycznej dobiera się osady trudno rozpuszczalne i o znanym składzie, np. dla siarczanów, fosforanów czy metali. Zasada obliczeń pozostaje podobna: z masy osadu, przez stechiometrię lub mnożnik, wyznacza się ilość analitu.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 69% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że mnożnik analityczny 0,2474 oznacza, że w 1 g osadu AgCl przypada 0,2474 g chloru.

Źródła:

  • Vogel's Textbook of Quantitative Chemical Analysis, rozdział: Gravimetric (precipitation) analysis – zasady przeliczeń z masy osadu na masę analitu (mnożniki/współczynniki grawimetryczne).
  • Skoog, West, Holler, Crouch, Fundamentals of Analytical Chemistry, rozdział: Gravimetric Methods – interpretacja współczynnika grawimetrycznego i przeliczenia wyników ważenia osadu.

Materiały:

  • Podręcznik chemii analitycznej ilościowej – rozdział o analizie grawimetrycznej
  • Skrypt laboratoryjny: oznaczanie chlorków metodą strąceniową z AgNO3 (procedura i obliczenia)
  • Zestaw zadań rachunkowych z mnożnikami analitycznymi i przeliczeniami masy osadu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego