W kontroli jakości materiałów sypkich kluczowe jest uzyskanie próbki reprezentatywnej, czyli takiej, która możliwie wiernie odzwierciedla cechy badanego materiału (np. skład, uziarnienie, wilgotność) w całej ocenianej zbiorowości.
Jeżeli próbka ogólna (zbiorcza) jest tworzona z kilku partii tego samego materiału, ale partie mają różne masy, to naturalną zasadą jest ważenie wkładu partii do próbki ogólnej. Odpowiedź "proporcjonalne do masy danej partii" jest poprawna, bo zapewnia, że większa partia ma większy wpływ na wynik badań, a mniejsza partia – odpowiednio mniejszy. Dzięki temu próbka ogólna nie faworyzuje partii małych kosztem dużych (ani odwrotnie), tylko odzwierciedla realny udział każdej partii w całej masie materiału.
Dlaczego pozostałe propozycje są nieprawidłowe?
- "zawsze równe masie 5 kg" – stała masa próbki z każdej partii ignoruje fakt, że partie mają różne masy. W efekcie mała partia może być nadreprezentowana, a duża niedoreprezentowana, co zniekształca obraz całości.
- "odwrotnie proporcjonalne do masy danej partii" – taka zasada celowo wzmacnia udział mniejszych partii i osłabia udział większych, czyli prowadzi do próbki, która nie odpowiada rzeczywistej strukturze masy całego materiału.
- "zawsze dające usypać się w stożek o wysokości 0,5 m" – kryterium geometryczne nie jest kryterium reprezentatywności. Zależy od gęstości nasypowej, uziarnienia i sposobu usypywania; nie wiąże się jednoznacznie z masą i nie stanowi ogólnej zasady doboru ilości próbki.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się kilka partii o różnych masach i mowa o próbce ogólnej, szukaj odpowiedzi odnoszącej się do ważenia udziałów (proporcji) – to typowy klucz do zachowania reprezentatywności.
