KWALIFIKACJA CHM6 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 27.
Produkcja acetylenu (etynu) przebiega zgodnie z reakcją przedstawioną równaniem
2CH4 → 3H2 + C2H2 ΔH = 377 kJ Ciepło potrzebne do przeprowadzenia procesu w temperaturze 1500°C uzyskuje się
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Reakcja 2CH4 → 3H2 + C2H2 ma dodatnie ΔH (377 kJ), więc jest endotermiczna i wymaga dopływu ciepła.
W praktyce technologicznej tak wysoką temperaturę uzyskuje się najczęściej przez spalanie części metanu doprowadzanego do reaktora, co zapewnia szybkie dostarczenie energii w strefie reakcji.

Pełne wyjaśnienie:

Podane równanie reakcji: 2CH4 → 3H2 + C2H2 ma ΔH = 377 kJ, czyli entalpia reakcji jest dodatnia. Taki znak ΔH oznacza, że przemiana jest endotermiczna i bez doprowadzenia energii (ciepła) nie będzie zachodziła w wymaganym tempie, zwłaszcza przy bardzo wysokiej temperaturze procesu (ok. 1500°C).

Dlatego poprawne jest wskazanie: "ze spalania części metanu wprowadzonego do reaktora". Jest to typowa idea autotermizacji/ogrzewania wewnętrznego: część surowca ulega utlenieniu (spaleniu), a uwolniona energia pokrywa zapotrzebowanie cieplne strefy, w której zachodzi właściwe przekształcenie metanu do acetylenu i wodoru. W procesach wysokotemperaturowych liczy się szybki dopływ dużego strumienia ciepła, co jest trudne do osiągnięcia wyłącznie przez klasyczne ogrzewanie ścian aparatu.

Dlaczego pozostałe propozycje nie są najlepsze w tym kontekście?

  • "ogrzewając reaktor przegrzaną parą wodną" – para wodna jako nośnik ciepła jest powszechna w przemyśle, ale uzyskanie i przekazanie ciepła na poziomie 1500°C w tej formie jest w praktyce bardzo ograniczone i nieadekwatne do tak ekstremalnej temperatury.
  • "z gazów odlotowych wytwornicy acetylenowej" – odzysk ciepła z gazów odlotowych może poprawiać sprawność energetyczną instalacji, ale sam w sobie nie stanowi podstawowego, pewnego źródła ciepła do utrzymania 1500°C w strefie reakcji endotermicznej; jest raczej rozwiązaniem pomocniczym (np. podgrzewy wstępne).
  • "ogrzewając reaktor gorącym powietrzem" – gorące powietrze jest słabszym nośnikiem energii niż spalanie w miejscu, a dodatkowo jego użycie w pobliżu strefy wysokotemperaturowej może prowadzić do niepożądanych reakcji utleniania; w praktyce źródłem energii jest wtedy i tak spalanie paliwa, a nie samo "gorące powietrze".

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się dodatnie ΔH, najpierw rozstrzygnij "czy trzeba doprowadzić ciepło", a dopiero potem wybieraj rozwiązanie technologiczne, które realnie pozwala osiągnąć wskazaną temperaturę procesu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dodatnie ΔH oznacza, że reakcja jest endotermiczna, czyli wymaga doprowadzenia energii cieplnej z zewnątrz lub z procesu pomocniczego. W praktyce technologicznej trzeba zapewnić źródło ciepła, aby utrzymać temperaturę i szybkość reakcji.
W podanym przekształceniu metanu do acetylenu i wodoru bilans entalpii jest dodatni (ΔH > 0), więc układ pobiera energię. Dodatkowo proces zachodzi w bardzo wysokiej temperaturze, co zwiększa wymagania dotyczące intensywnego i szybkiego dopływu ciepła.
Często stosuje się spalanie części surowca lub paliwa (ogrzewanie wewnętrzne), bo daje duży strumień ciepła bezpośrednio w strefie reakcji. Takie rozwiązanie jest efektywne, gdy klasyczne ogrzewanie przez ścianki aparatu jest niewystarczające.
Zwykle nie jest to praktyczne jako główne źródło ciepła przy tak ekstremalnej temperaturze. Para jest świetnym nośnikiem energii w wielu instalacjach, ale dla 1500°C kluczowe jest bardzo intensywne dostarczenie ciepła, co najczęściej realizuje się przez spalanie.
Odzysk ciepła poprawia sprawność energetyczną (np. podgrzew wstępny strumieni), ale ilość i poziom temperaturowy energii zależą od pracy instalacji. W reakcji endotermicznej potrzeba stabilnego źródła ciepła, które zapewni wymagane warunki w strefie reakcyjnej.
Najprościej po znaku entalpii: jeśli w treści podano ΔH dodatnie, to reakcja pobiera ciepło. Czasem wskazówką jest też konieczność utrzymania wysokiej temperatury i informacja, że "ciepło potrzebne do przeprowadzenia procesu" musi być dostarczone.
Częsty błąd to wybór "pary" lub "gorącego powietrza" z przyzwyczajenia, bo są popularne w przemyśle. Wysoka temperatura (np. 1500°C) i dodatnie ΔH sugerują jednak, że potrzebne jest intensywne źródło energii, zwykle realizowane przez spalanie.
Stosuje się podejście autotermiczne: część strumienia (np. metanu) jest spalana, a uwolnione ciepło zasila reakcję endotermiczną. Pozwala to ograniczyć problemy z przenoszeniem ciepła przez ścianki reaktora i uzyskać wymagane warunki w krótkim czasie.
Nie. "Gorące powietrze" to nośnik ciepła, natomiast spalanie to reakcja chemiczna wytwarzająca energię. W realnych układach powietrze jest utleniaczem w spalaniu, ale samo powietrze jako czynnik grzejny zwykle nie zapewnia tak efektywnego dopływu energii jak spalanie paliwa.
Ćwicz schemat: odczytaj ΔH → określ endotermiczna/egzotermiczna → wskaż konsekwencje dla bilansu energii → wybierz realistyczne źródło/odbiór ciepła. Pomaga też porównywanie: ogrzewanie pośrednie (ścianki) vs. spalanie (źródło wewnętrzne).
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, article "Acetylene" (opis metod wytwarzania acetylenu z węglowodorów, w tym procesów wysokotemperaturowych) – accessed 2026-02-27
  • Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology, entry "Acetylene" (przegląd technologii przemysłowych i zagadnień energetycznych procesu) – accessed 2026-02-27

Materiały:

  • Podstawy inżynierii chemicznej: bilanse masy i energii (rozdziały o bilansie entalpii)
  • Technologia chemiczna: działy o surowcach węglowodorowych i procesach wysokotemperaturowych
  • Repetytorium maturalne/techniczne z chemii fizycznej: entalpia reakcji i jej interpretacja

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego