Wskaźnik poziomu kosztów informuje, jaką część obrotu (sprzedaży) stanowią koszty. Aby porównać plan z wykonaniem, trzeba oba wskaźniki przeliczyć na kwoty kosztów, a następnie policzyć odchylenie.
1) Koszty planowane
Obrót = 500 000 zł, wskaźnik planowany = 6,5%.
6,5% z 500 000 zł to: 0,065 × 500 000 = 32 500 zł.
2) Koszty faktyczne
Wskaźnik rzeczywisty = 6%.
6% z 500 000 zł to: 0,06 × 500 000 = 30 000 zł.
3) Odchylenie (różnica plan–wykonanie)
Odchylenie kosztów = koszty planowane − koszty faktyczne = 32 500 − 30 000 = 2 500 zł.
4) Interpretacja wyniku
Skoro koszty faktyczne są niższe niż planowane, mamy do czynienia z obniżką kosztów (oszczędnością) w kwocie 2 500 zł.
- "obniżkę kosztów w kwocie 2 500 zł" – poprawne: wynika bezpośrednio z różnicy pomiędzy 6,5% a 6% obrotu.
- "zwyżkę kosztów w kwocie 2 500 zł" – błędne, bo wskaźnik faktyczny jest mniejszy od planowanego, więc koszty nie wzrosły.
- "zwyżkę kosztów w kwocie 30 000 zł" – błędne: 30 000 zł to poziom kosztów faktycznych, a nie odchylenie względem planu.
- "obniżkę kosztów w kwocie 30 000 zł" – błędne z tego samego powodu: 30 000 zł to kwota kosztów, nie kwota obniżki.
Wskazówka egzaminacyjna: w takich zadaniach najpierw zawsze zamień procenty na kwoty (koszty planowane i faktyczne), a dopiero potem ustal, czy różnica oznacza zwyżkę czy obniżkę.
