KWALIFIKACJA MTL1 + MTL2 - CZERWIEC 2021

PYTANIE NR 21.
Przedstawiona na rysunku wada odlewu to
Ilustracja przedstawia fragment odlewu metalowego, na którym widoczna jest wada w postaci jamy skurczowej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Jama skurczowa to ubytek/pustka powstająca w odlewie wskutek skurczu objętościowego metalu podczas krzepnięcia, gdy brakuje skutecznego zasilania ciekłym metalem.
"Niedolew" oznacza niepełne wypełnienie formy, "pęknięcie na gorąco" ma postać rysy/pęknięcia, a "rzadzizna" dotyczy innego typu nieciągłości.

Pełne wyjaśnienie:

Wada określona jako jama skurczowa jest typową wadą skurczową: w trakcie krzepnięcia metal zmniejsza objętość, a jeżeli w końcowej fazie krzepnięcia nie ma dopływu ciekłego metalu (zasilania), w odlewie pozostaje pustka/ubytkowa kawerna. Charakterystyczne jest to, że nie jest to "pęknięcie", tylko brak materiału – ubytek o kształcie wynikającym z lokalnego, późnego krzepnięcia.

Odpowiedź "niedolew" jest nieprawidłowa, ponieważ niedolew dotyczy sytuacji, gdy forma nie została w pełni wypełniona (brak metalu w pewnej części kształtu odlewu). Taka wada zwykle odpowiada "brakom kształtu" na krawędziach/fragmentach odlewu, a nie lokalnej pustce powstałej po krzepnięciu.

Odpowiedź "pęknięcie na gorąco" również nie pasuje do wady skurczowej w postaci jamy. Pęknięcia na gorąco to nieciągłości o charakterze szczelin/rys, tworzące się w wysokiej temperaturze, gdy odlew ma ograniczoną możliwość skurczu (naprężenia). W obrazie dominują linijne rysy lub rozwarcia, a nie typowy ubytek objętościowy.

Odpowiedź "rzadzizna" odnosi się do innego rodzaju nieciągłości/niejednorodności i nie jest właściwym określeniem dla klasycznej jamy skurczowej. W zadaniach egzaminacyjnych kluczowe jest rozpoznanie mechanizmu: skurcz + brak zasilania wskazuje na wadę skurczową.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz lokalną pustkę w miejscu, które mogło krzepnąć najpóźniej (grube przekroje, węzły cieplne), najpierw rozważ wady skurczowe. Gdy widzisz liniową rysę – rozważ pęknięcia. Gdy brakuje fragmentu kształtu odlewu – rozważ niedolew.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Jama skurczowa to pustka (ubytkowa kawerna) powstała podczas krzepnięcia metalu, gdy materiał zmniejsza objętość, a ciekły metal nie dopływa już, aby uzupełnić skurcz. Zwykle wiąże się z niewystarczającym zasilaniem i miejscami późnego krzepnięcia.
Jama skurczowa wygląda jak lokalny ubytek/pustka po krzepnięciu (często w masywniejszych miejscach). Niedolew to niepełne wypełnienie formy: brakuje fragmentu kształtu odlewu, zwykle na końcach przepływu lub cienkich ściankach, a nie wewnątrz "węzła cieplnego".
Wady skurczowe powstają, bo metal podczas krzepnięcia zmniejsza objętość. Jeśli proces nie zapewnia dopływu ciekłego metalu do strefy końcowego krzepnięcia (np. zbyt słabe zasilanie), tworzy się pustka. Pomaga projektowanie kierunkowego krzepnięcia i poprawny układ wlewowo-zasilający.
Najczęściej pojawia się w miejscach, które krzepną najpóźniej, czyli w grubych przekrojach, zgrubieniach i węzłach cieplnych. To właśnie tam potrzeba najdłuższego zasilania ciekłym metalem. Jeśli zasilanie jest za krótkie lub niewydolne, skurcz objętościowy ujawnia się jako jama.
Pęknięcie na gorąco to szczelinowa nieciągłość powstająca w wysokiej temperaturze, gdy odlew kurczy się, ale jest "blokowany" przez formę/rdzeń lub geometrię i rosną naprężenia. Jama skurczowa to ubytek objętościowy (brak materiału), a pęknięcie to rysa/rozwarcie o charakterze liniowym.
Częsty błąd to wybór wady na podstawie jednego skojarzenia (np. "dziura" = niedolew), bez analizy mechanizmu powstawania. Uczniowie mylą też pustki skurczowe z pęknięciami, bo obie są "nieciągłościami". Warto porównywać: ubytek objętościowy vs szczelina oraz miejsce występowania.
Zapobieganie polega głównie na zapewnieniu zasilania i kierunkowego krzepnięcia: prawidłowy dobór i umiejscowienie nadlewów, właściwy układ wlewowy, unikanie niekorzystnych zgrubień oraz kontrola parametrów zalewania. Celem jest, aby skurcz był "przeniesiony" do nadlewu, a nie do odlewu.
Nie zawsze, ale często jest wadą istotną. Znaczenie zależy od wielkości, położenia i wymagań wytrzymałościowych oraz szczelności. Mała jama w strefie niepracującej może być dopuszczalna lub możliwa do naprawy, natomiast jama w strefie obciążonej zwykle obniża bezpieczeństwo i trwałość elementu.
Niedolew pojawia się tam, gdzie ciekły metal nie dopływa skutecznie: w cienkich ściankach, daleko od wlewu, w miejscach szybkiego wychłodzenia oraz przy zbyt niskiej temperaturze zalewania lub zbyt wolnym zalewaniu. Objawia się brakami kształtu i "niedolaniem" fragmentów odlewu.
Najlepiej uczyć się parami: nazwa wady + cecha obrazu + mechanizm powstawania + typowe miejsce. Pomaga atlas zdjęć wad oraz krótkie notatki: "ubytkowa pustka = skurcz", "szczelina = pęknięcie", "brak fragmentu kształtu = niedolew". Na egzaminie analizuj kształt i lokalizację wady.
info

Około 54% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Jama skurczowa to ubytek/pustka powstająca w odlewie wskutek skurczu objętościowego metalu podczas krzepnięcia, gdy brakuje skutecznego zasilania ciekłym metalem."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z odlewnictwa dotyczące wad odlewów i ich przyczyn
  • Atlas/kompendium wad odlewów (zdjęcia + opisy mechanizmów powstawania)
  • Materiały dydaktyczne pracowni odlewniczej: układy wlewowo-zasilające i kierunkowe krzepnięcie

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego