KWALIFIKACJA ELM2 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 35.
Przedstawiony na schemacie zasilacza symbol prostownika oznacza prostownik
Ilustracja przedstawia schemat blokowy zasilacza, który jest używany w kontekście kwalifikacji zawodowej elektronika,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Odpowiedź "jednofazowy dwupołówkowy" jest właściwa, gdy symbol prostownika na schemacie przedstawia układ wykorzystujący obie połówki przebiegu AC (pełnookresowo), typowo w postaci mostka diodowego lub układu z odczepem środkowym transformatora. Prostownik jednopołówkowy wykorzystuje tylko jedną połówkę, a trójfazowy odnosi się do zasilania z trzech faz.

Pełne wyjaśnienie:

W elektronice rodzaj prostownika rozpoznaje się po tym, ile faz zasila układ oraz czy następuje prostowanie jednopołówkowe (tylko jedna połówka sinusoidy) czy dwupołówkowe (wykorzystanie obu połówek, czyli prostowanie pełnookresowe).

Odpowiedź "jednofazowy dwupołówkowy" pasuje do symbolu, który przedstawia prostowanie pełnookresowe z jednego źródła AC. W praktyce najczęściej spotyka się dwa rozwiązania:

  • Mostek diodowy (mostek Graetza) – cztery diody połączone tak, aby na wyjściu otrzymać napięcie o stałej polaryzacji dla obu połówek przebiegu wejściowego.
  • Układ z odczepem środkowym transformatora – dwie diody, gdzie każda przewodzi dla innej połówki przebiegu, a odczep środkowy stanowi punkt odniesienia.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • "jednofazowy jednopołówkowy" dotyczy prostowania realizowanego zwykle jedną diodą (lub topologią równoważną), gdzie prąd płynie tylko przez jedną połówkę sinusoidy. Taki układ daje większe tętnienia i gorsze wykorzystanie transformatora.
  • "trójfazowy jednopołówkowy" odnosi się do prostowania z sieci trójfazowej (więcej "pulsów" na wyjściu niż w 1-fazie), ale jednopołówkowo – to inna topologia i inny symbol blokowy/połączenia wejściowe.
  • "trójfazowy dwupołówkowy" (pełnookresowy) jest typowy dla układów 6-diodowych lub 6-tyrystorowych i wymaga trzech faz na wejściu; symbol/połączenia wejściowe są inne niż w układach jednofazowych.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw odpowiedz sobie na pytanie, czy na wejściu jest 1 faza czy 3 fazy (zwykle widać po liczbie przewodów/wejść lub oznaczeniach). Dopiero potem rozstrzygaj, czy układ prostuje jedno- czy dwupołówkowo (czyli czy "prostuje" obie połówki przebiegu).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Prostownik dwupołówkowy (pełnookresowy) wykorzystuje obie połówki przebiegu napięcia AC do wytworzenia napięcia o stałej polaryzacji na wyjściu. Dzięki temu tętnienia są mniejsze niż w prostowaniu jednopołówkowym, a układ zwykle lepiej wykorzystuje transformator i filtr pojemnościowy.
Prostownik jednopołówkowy prostuje tylko jedną połówkę sinusoidy, najczęściej przy użyciu jednej diody. Spotyka się go w bardzo prostych układach z małym poborem prądu, gdzie dopuszczalne są duże tętnienia i niska sprawność wykorzystania energii.
Prostownik jednofazowy jest zasilany z jednego źródła AC (jednej fazy). Na schemacie zwykle widać jedno wejście AC (np. z uzwojenia wtórnego transformatora) prowadzące do układu diod/mostka, a następnie wyjście DC do filtru i stabilizacji.
Prostownik trójfazowy ma wejście z trzech faz (trzy przewody/oznaczenia faz). Często stosuje się układ 6-elementowy (np. 6 diod), a na schemacie blokowym lub połączeniowym widać, że do prostownika dochodzą trzy niezależne przebiegi AC.
Mostek Graetza realizuje prostowanie dwupołówkowe z jednego źródła AC bez potrzeby odczepu środkowego transformatora. Jest prosty, tani i powszechny, a po dodaniu kondensatora filtrującego pozwala uzyskać użyteczne napięcie DC do dalszej stabilizacji.
Najczęściej myli się "dwupołówkowy" z "dwie diody" albo "trójfazowy" z "dużą liczbą elementów". Warto trzymać się definicji: jedno-/trójfazowy mówi o zasilaniu AC, a jedno-/dwupołówkowy o tym, czy wykorzystuje się jedną czy obie połówki sinusoidy.
Nie. Cztery diody są typowe dla mostka (Graetza), ale prostowanie dwupołówkowe można też uzyskać układem dwóch diod i transformatora z odczepem środkowym. O "dwupołówkowości" decyduje sposób wykorzystania obu połówek przebiegu, nie sama liczba diod.
Prostowniki trójfazowe stosuje się głównie w układach o większej mocy (np. napędy, zasilacze przemysłowe), bo dają mniejsze tętnienia i lepsze warunki filtracji przy dużych prądach. W typowych urządzeniach elektronicznych zasilanych z sieci jednofazowej częstsze są prostowniki jednofazowe.
Za prostownikiem najczęściej występuje filtr (np. kondensator elektrolityczny lub układ RC/LC) ograniczający tętnienia, a następnie stabilizacja (stabilizator liniowy lub przetwornica). Na schemacie pomaga to zidentyfikować, że dany blok rzeczywiście jest prostownikiem.
Ćwicz na wielu schematach: zaznacz wejście AC, policz wejścia (1 czy 3) i sprawdź, czy układ zapewnia prostowanie obu połówek. Pomaga też powtórka podstaw symboliki oraz typowych topologii: dioda jednopołówkowa, mostek, układ z odczepem środkowym, prostownik 6-pulsowy.
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Prostownik jednopołówkowy wykorzystuje tylko jedną połówkę, a trójfazowy odnosi się do zasilania z trzech faz."

Źródła:

  • IEC 60617 – Graphical symbols for diagrams (online database), https://std.iec.ch/iec60617 - dostęp 2026-03-05

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw elektroniki/energoelektroniki (działy: prostowniki, zasilacze)
  • Karty katalogowe mostków prostowniczych i diod prostowniczych (parametry i typowe aplikacje)
  • Baza symboli graficznych do schematów (standard IEC) – przegląd symboli prostowników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego