KWALIFIKACJA GIW6 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 8.
Przedstawiony symbolem na mapie bieg i upad warstw można zapisać jako
Ilustracja przedstawia symbol geologiczny, który jest używany do oznaczania biegu i upadu warstw geologicznych na mapach.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zapis biegu i upadu warstw zwykle podaje najpierw wartość biegu (w stopniach), następnie wartość upadu oraz kierunek, w którym warstwy zapadają. Dla symbolu wskazującego bieg 45° i upad 15° ku południu poprawny jest zapis "45/15 S". Pozostałe odpowiedzi odwracają kolejność lub zmieniają kierunek upadu.

Pełne wyjaśnienie:

W kartografii geologicznej orientację warstw (lub innej powierzchni strukturalnej) opisuje się przez bieg i upad. Bieg to kierunek linii poziomej na powierzchni warstwy (czyli przecięcia warstwy z płaszczyzną poziomą), a upad to kąt nachylenia warstwy mierzony prostopadle do biegu. Dodatkowo podaje się kierunek upadu (np. N/S/E/W), czyli stronę świata, w którą warstwa opada.

W typowym zapisie egzaminacyjnym spotykanym na mapach szkolnych i w zadaniach zawodowych podaje się kolejno: bieg / upad + kierunek upadu. Oznacza to, że pierwsza liczba jest związana z biegiem (azymutem), druga z kątem upadu, a litera określa stronę świata, ku której warstwy zapadają.

Dlatego odpowiedź "45/15 S" jest poprawna: oznacza bieg 45° oraz upad 15° w kierunku południowym. Pozostałe propozycje są błędne z typowych powodów:

  • "15/45 S" – to odwrócenie wartości; taka pomyłka wynika często z automatycznego przyjęcia innej konwencji zapisu (np. że najpierw zapisuje się upad, a potem bieg).
  • "45/15 N" – liczby są zgodne, ale kierunek upadu jest przeciwny (północ zamiast południa). To błąd interpretacji tego, po której stronie symbolu wskazano upad.
  • "15/45 N" – łączy oba błędy naraz: zamianę kolejności liczb oraz nieprawidłowy kierunek upadu.

Wskazówka egzaminacyjna: aby uniknąć odwrócenia zapisu, zawsze najpierw identyfikuj na symbolu element odpowiadający linii biegu, a dopiero potem odczytuj kąt i kierunek upadu. Jeśli w arkuszu stosowana jest inna konwencja, powinna być ona opisana w treści lub w legendzie mapy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Bieg warstwy to kierunek (azymut) linii poziomej na powierzchni warstwy. Na mapie odczytuje się go z głównej kreski symbolu orientacji warstw; jest to kierunek tej kreski w odniesieniu do północy mapy. W zapisie liczbowym zwykle jest to pierwsza wartość.
Upad to kąt nachylenia warstwy mierzony prostopadle do biegu. W zapisie "45/15 S" liczba 15 oznacza kąt upadu w stopniach, a litera S wskazuje, że warstwa zapada ku południu (w stronę S).
Sama para liczb nie zawsze wystarcza, bo bieg ma dwa przeciwne kierunki, a warstwa może zapadać w jedną z dwóch stron prostopadłych do biegu. Litera N/S/E/W doprecyzowuje stronę świata, w którą warstwa opada, co ma znaczenie przy interpretacji budowy i przekrojów.
Najczęściej zdający: (1) zamieniają kolejność wartości (upad/bieg zamiast bieg/upad), (2) mylą kierunek upadu (N z S), (3) odczytują kąt z niewłaściwej części symbolu. Pomaga zasada: najpierw bieg, potem upad i jego kierunek.
Może być poprawny tylko wtedy, gdy w danym zadaniu lub legendzie wyraźnie przyjęto inną konwencję (np. najpierw kąt upadu, potem bieg). W większości zadań szkolnych i zawodowych spotyka się zapis "bieg/upad", więc bez doprecyzowania w treści przyjmuje się tę typową kolejność.
Kierunek upadu pokazuje krótki znacznik prostopadły do kreski biegu (często "ogon" po jednej stronie). To on wskazuje stronę, w którą warstwa opada. Żeby nie pomylić N i S, zawsze porównaj położenie znacznika z orientacją mapy (północ u góry).
Najczęściej używa się kompasu geologicznego (kompas z klinometrem). Umożliwia on wyznaczenie azymutu biegu oraz kąta upadu. Wyniki zapisuje się w notatkach terenowych, a później nanosi na mapę jako symbol orientacji warstw.
Szczególnie ważne jest to podczas kartowania w rejonach o złożonej tektonice (fałdy, uskoki), przy dokumentowaniu odsłonięć i rdzeni, oraz gdy dane mają posłużyć do budowy przekrojów i modeli. Błędny kierunek upadu może całkowicie zmienić interpretację struktury.
Bieg opisuje kierunek uławicenia w poziomie (azymut). Upad to kąt i kierunek opadania warstwy w dół, mierzony prostopadle do biegu. Nachylenie bywa używane potocznie jako synonim kąta upadu, ale bez kierunku jest niepełne.
Ćwicz na zestawach map: najpierw rozpoznawaj symbol (bieg, znacznik upadu), potem zapisuj go liczbowo. Rób też odwrotnie: z zapisu liczbowego szkicuj symbol. Zwracaj uwagę na orientację mapy i na to, czy w zadaniu podano konwencję zapisu.
info

Statystycznie 51% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Zapis biegu i upadu warstw zwykle podaje najpierw wartość biegu (w stopniach), następnie wartość upadu oraz kierunek, w którym warstwy zapadają."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z kartografii geologicznej (symbole i konwencje zapisu)
  • Materiały dydaktyczne z geologii strukturalnej (bieg, upad, pomiary kompasem geologicznym)
  • Zestawy ćwiczeń: odczyt symboli na mapach i rysowanie przekrojów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego