W modelu konkurencyjnym pojedynczy rolnik nie ustala ceny – jest price-taker. Oznacza to, że jego decyzja o wielkości produkcji zależy przede wszystkim od ceny rynkowej, a nie od tego, ile sam "chciałby" sprzedać.
1) Wzrost popytu rynkowego (więcej chętnych do zakupu pszenicy) przesuwa popyt w górę/w prawo, co podnosi cenę równowagi. Wyższa cena oznacza wyższy przychód za tonę, a więc większą opłacalność. W takiej sytuacji rolnik ma bodziec, aby zwiększyć produkcję (np. przeznaczyć większy areał pod uprawę lub intensyfikować produkcję).
2) Wzrost podaży rynkowej (np. inni producenci mają dobre zbiory) przesuwa podaż w prawo, co obniża cenę równowagi. Niższa cena zmniejsza opłacalność i może spowodować, że rolnik ograniczy produkcję lub przeniesie zasoby do alternatywnych upraw.
Dlatego poprawne jest stwierdzenie: wzrost cen wynikający z większego popytu skłania do zwiększania produkcji, a spadek cen wynikający z większej podaży rynkowej skłania do jej zmniejszania.
- Odpowiedź 1 jest błędna, bo odwraca bodźce cenowe: przy wyższej cenie zwykle rośnie skłonność do produkcji, a przy niższej – maleje.
- Odpowiedź 2 jest błędna, bo zakłada, że większa podaż rynkowa podnosi cenę (w typowym ujęciu dzieje się odwrotnie) i miesza skutki popytu z podażą.
- Odpowiedź 3 jest błędna, bo sugeruje spadek ceny przy większym popycie; to myli kierunek wpływu popytu na cenę w standardowym modelu.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawia się popyt i podaż, zawsze pytaj "przez co to działa?" – najczęściej przez cenę, która jest sygnałem opłacalności dla producenta.
