W sprzęgłach z elementem kołkowym (często pełniącym funkcję zabezpieczenia przeciążeniowego) moment obrotowy jest przenoszony przez siły działające na kołek. Te siły powodują powstanie naprężeń stycznych w przekroju kołka, czyli naprężeń ścinających. Gdy wartość tych naprężeń przekroczy poziom dopuszczalny (zależny od materiału, wymiarów i warunków pracy), dochodzi do zniszczenia w postaci "ścięcia" kołka.
Dlaczego poprawne jest: ścinanie?
Określenie "ścięcie kołka" opisuje charakterystyczny obraz uszkodzenia: pęknięcie/oddzielenie materiału w płaszczyźnie przekroju, typowe dla działania sił tnących. Mechanicznie odpowiada to stanowi, w którym dominują naprężenia ścinające.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- Skręcanie – sprzęgło przenosi moment, ale sam kołek zwykle nie "skręca się" jak wał. Jego typowe zniszczenie wynika z sił tnących w przekroju, a nie z przekroczenia dopuszczalnych naprężeń skręcających w sensie klasycznego skręcania pręta.
- Rozciąganie – dotyczy sytuacji, gdy element jest obciążony siłą osiową powodującą naprężenia normalne. "Ścięcie" nie jest typowym skutkiem czystego rozciągania.
- Zginanie – w zginaniu dominują naprężenia normalne (rozciągające i ściskające) zmienne po przekroju. Choć w praktyce mogą pojawiać się składowe zginające, samo pojęcie "ścięcie kołka" odnosi się przede wszystkim do przekroczenia wytrzymałości na ścinanie.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawia się "ścięcie" (kołka, śruby, zawleczki), najpierw rozważaj ścinanie jako rodzaj naprężeń, a dopiero potem analizuj, czy opis wskazuje na inny mechanizm uszkodzenia.
