KWALIFIKACJA EKA1 - TEST WIEDZY NR 1

PYTANIE NR 2.
Przygotowujesz raport na temat efektywności pracy twojej jednostki administracyjnej. Chcesz uwzględnić informacje o zmienności liczby zgłoszeń otrzymywanych na przestrzeni tygodnia. Która miara statystyczna będzie tutaj najbardziej pomocna?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rozstęp najlepiej opisuje zmienność liczby zgłoszeń w tygodniu, bo pokazuje, jak duża jest różnica między dniem z największą i najmniejszą liczbą spraw. Mediana, dominanta i średnia arytmetyczna informują głównie o wartości "typowej", a nie o rozrzucie danych.

Pełne wyjaśnienie:

Jeśli w raporcie chcesz ująć zmienność liczby zgłoszeń w ciągu tygodnia, potrzebujesz miary, która opisuje rozproszenie (rozrzut) wartości, a nie tylko wartość "centralną".

Rozstęp jest prostą miarą zmienności: to różnica między wartością maksymalną i minimalną. W danych typu "liczba zgłoszeń w poniedziałek, wtorek, …" rozstęp szybko pokazuje, czy wahania są niewielkie (dni podobne do siebie) czy duże (są dni skrajnie obciążone i dni spokojniejsze). Taka informacja bywa praktyczna przy planowaniu obsady i ocenie nierównomierności napływu spraw.

Pozostałe propozycje nie odpowiadają wprost na potrzebę opisu zmienności:

  • Mediana wskazuje wartość środkową po uporządkowaniu danych. Jest odporna na skrajności, ale nie mówi, jak duże są wahania między dniami.
  • Dominanta (wartość najczęstsza) ma sens, gdy jakieś wartości często się powtarzają. Przy liczbach zgłoszeń w tygodniu często nie ma jednego powtarzającego się wyniku, a nawet jeśli jest, nadal nie opisuje rozrzutu.
  • Średnia arytmetyczna informuje o przeciętnym poziomie zgłoszeń, ale może "ukrywać" duże różnice między dniami (np. bardzo duży poniedziałek i bardzo mały piątek mogą dać podobną średnią jak tydzień stabilny).

W praktyce do zmienności często stosuje się też inne miary (np. odchylenie standardowe), ale wśród podanych odpowiedzi to właśnie rozstęp jest najtrafniejszy, bo bezpośrednio wskazuje skalę wahań.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rozstęp to miara zmienności danych: jest to różnica między największą a najmniejszą wartością w zbiorze. Mówi, jak szeroko "rozciągają się" wyniki, np. jak bardzo różni się dzień z największą liczbą zgłoszeń od dnia z najmniejszą.
Bo wahania to rozrzut wartości w czasie. Rozstęp od razu pokazuje skalę różnic między skrajnymi dniami tygodnia. To przydatne w raporcie operacyjnym, gdy chcesz uchwycić, czy obciążenie pracą jest stabilne czy mocno nierówne.
Średnia arytmetyczna opisuje poziom "przeciętny" i pomaga odpowiedzieć, ile zgłoszeń jest średnio w tygodniu. Nie mówi jednak, czy dni są podobne, czy bardzo zróżnicowane. Rozstęp z kolei nie pokazuje typowej wartości, tylko różnicę skrajności.
Mediana to miara położenia: wskazuje wartość środkową po uporządkowaniu danych. Rozstęp to miara zmienności: mówi o odległości między minimum i maksimum. Mediana odpowiada na pytanie o "typowy poziom", a rozstęp na pytanie o "rozrzut/wahania".
Dominanta (wartość najczęstsza) zwykle słabo opisuje zmienność, bo nie mierzy rozrzutu. Dodatkowo przy danych z kolejnych dni tygodnia często nie ma jednej wartości, która powtarza się najczęściej. Wtedy dominanta bywa nieinformatywna dla raportu o wahaniach.
Duży rozstęp oznacza, że występują znaczne różnice między dniami o najmniejszym i największym napływie spraw. W praktyce może to sugerować nierównomierne obciążenie, potrzebę elastycznej obsady lub analizę przyczyn (np. kumulacja po weekendzie).
Rozstęp opiera się tylko na dwóch wartościach (min i max). Jeśli wystąpi pojedynczy nietypowy dzień (np. awaria systemu lub akcja informacyjna), rozstęp może "urosnąć" i przeszacować typową zmienność. Wtedy warto uzupełnić analizę innymi miarami rozproszenia.
Wystarczy lista liczby zgłoszeń dla dni tygodnia (np. 5 lub 7 wartości, zależnie od pracy jednostki). Następnie identyfikujesz wartość największą i najmniejszą i odejmujesz minimum od maksimum. To wszystko.
Najczęściej wybiera się średnią "z przyzwyczajenia", mimo że średnia opisuje poziom, a nie wahania. Innym błędem jest mylenie mediany z miarą rozproszenia lub zakładanie, że dominanta zawsze istnieje. Warto najpierw nazwać cel: typowość czy zmienność.
Ucz się przez dopasowanie: średnia/mediana/dominanta to miary położenia, a rozstęp (i inne miary rozproszenia) dotyczą zmienności. Trenuj na krótkich przykładach z administracji (zgłoszenia, terminy, czasy obsługi) i zawsze pytaj: "co ma opisać raport?".
info

Statystycznie 63% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Rozstęp najlepiej opisuje zmienność liczby zgłoszeń w tygodniu, bo pokazuje, jak duża jest różnica między dniem z największą i najmniejszą liczbą spraw."

Źródła:

  • Główny Urząd Statystyczny (GUS), "Pojęcia statystyczne" (hasła dotyczące miar położenia i miar zmienności/rozproszenia) – https://stat.gov.pl/metainformacje/slownik-pojec/ (dostęp: 2026-03-02)
  • Khan Academy (PL), materiał o średniej, medianie i dominantcie (sekcja statystyka opisowa) – https://pl.khanacademy.org/math/statistics-probability (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (PL), "Rozstęp" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Rozst%C4%99p (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw statystyki opisowej (miary położenia i rozproszenia)
  • Krótkie kursy wideo z interpretacji średniej, mediany, dominanty i rozstępu
  • Przykładowe arkusze kalkulacyjne z danymi tygodniowymi i wykresami (kolumnowy/liniowy)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego