KWALIFIKACJA BUD20 - TEST WIEDZY NR 5

PYTANIE NR 29.
Przygotowujesz się do montażu instalacji gazowej. W dokumentacji projektowej widzisz tabelę z danymi technicznymi rur. Na podstawie poniższej tabeli określ, która rura będzie miała największą wytrzymałość na ciśnienie.
RuraMateriałSDR
Rura 1PE 8017.6
Rura 2PE 10011
Rura 3PE 8011
Rura 4PE 10017.6
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Największą wytrzymałość na ciśnienie ma rura o niższym SDR (grubsza ścianka względem średnicy) oraz wykonana z mocniejszej klasy PE. W tabeli najkorzystniejsze połączenie ma PE 100 i SDR 11, czyli Rura 2. Pozostałe mają wyższy SDR lub słabszy materiał.

Pełne wyjaśnienie:

Wskaźnik SDR (Standard Dimension Ratio) opisuje zależność geometrii rury: w uproszczeniu jest to stosunek wymiaru zewnętrznego do grubości ścianki. Z praktycznego punktu widzenia, przy tym samym typie rury i warunkach pracy, niższy SDR oznacza grubszą ściankę w relacji do średnicy, a więc zwykle większą odporność na ciśnienie wewnętrzne.

Drugim elementem jest klasa materiału polietylenowego. W zadaniu porównywane są PE 80 i PE 100. W typowych zastosowaniach inżynierskich PE 100 ma lepsze parametry wytrzymałościowe niż PE 80, więc przy tej samej geometrii (tym samym SDR) rura z PE 100 będzie korzystniejsza pod kątem przenoszenia ciśnienia.

Analiza odpowiedzi:

  • Rura 2 (PE 100, SDR 11) – łączy mocniejszy materiał z niższym SDR, więc spośród podanych ma największą wytrzymałość na ciśnienie.
  • Rura 1 (PE 80, SDR 17.6) – ma jednocześnie słabszy materiał i wyższy SDR, więc będzie najsłabsza w porównaniu.
  • Rura 3 (PE 80, SDR 11) – ma korzystny SDR, ale materiał PE 80 jest mniej wytrzymały niż PE 100; przegra z Rurą 2.
  • Rura 4 (PE 100, SDR 17.6) – ma dobry materiał, ale gorszy (wyższy) SDR, czyli relatywnie cieńszą ściankę; przegra z Rurą 2.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w tabeli masz jednocześnie różny SDR i różną klasę PE, najpierw szukaj najniższego SDR, a następnie wśród nich wybierz lepszą klasę materiału.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
SDR to wskaźnik związany z geometrią rury (relacja średnicy do grubości ścianki). W praktyce im niższe SDR, tym rura ma relatywnie grubszą ściankę i zwykle lepiej przenosi ciśnienie. Na egzaminie SDR służy do porównań "która rura wytrzyma więcej".
Niższy SDR oznacza większą grubość ścianki w stosunku do średnicy, więc naprężenia od ciśnienia wewnętrznego są lepiej "rozłożone" w materiale. W efekcie taka rura ma większą rezerwę wytrzymałości. Uwaga: zawsze trzeba uwzględniać też materiał (np. rodzaj PE) i warunki pracy.
Najczęściej oba czynniki są ważne jednocześnie. SDR opisuje geometrię (grubość ścianki), a materiał (np. klasa PE) opisuje parametry wytrzymałościowe tworzywa. Gdy porównujesz kilka rur, wybierasz tę o niższym SDR, a przy tym samym SDR – o lepszej klasie PE.
Najpierw odczytaj SDR i znajdź najniższą wartość w zestawieniu. Potem sprawdź materiał dla tych pozycji i wybierz klasę o lepszych parametrach. Dopiero na końcu porównuj pozostałe rury. Taka kolejność ogranicza pomyłki wynikające z "skanowania" tabeli.
Nie zawsze "z automatu", bo o wytrzymałości decyduje też geometria (np. SDR) i warunki pracy. Jednak przy tym samym SDR i podobnych założeniach projektowych rura z wyższej klasy materiału jest zwykle korzystniejsza. Dlatego w zadaniach testowych często wygrywa kombinacja: lepszy PE + niższy SDR.
Typowe błędy to: uznanie, że większy SDR = większa wytrzymałość (to odwrotnie), wybór tylko po materiale bez sprawdzenia SDR albo pominięcie jednej kolumny w tabeli. Pomaga zasada: najpierw SDR, potem materiał oraz krótkie sprawdzenie wszystkich wierszy.
Oznacza to, że rura należy do "grubszych" w danej serii wymiarowej (ma większą grubość ścianki względem średnicy) niż np. SDR 17,6. W praktyce wpływa to na dopuszczalne obciążenia ciśnieniowe oraz sztywność. Przy odbiorze i montażu warto umieć rozpoznać, że SDR 11 to zwykle wariant bardziej odporny.
Najczęściej kluczowe są: materiał (np. typ tworzywa), SDR lub inny parametr wymiarowy, średnice, przeznaczenie odcinka, warunki pracy (ciśnienie/temperatura) oraz wymagania montażowe. Na egzaminie zwykle wystarcza poprawne odczytanie tabeli i powiązanie SDR z odpornością ciśnieniową.
Gdy wszystkie rury są z tego samego materiału i różnią się wyłącznie SDR (albo gdy zadanie wprost ogranicza porównanie do geometrii). Wtedy wybór jest prosty: najniższy SDR daje zwykle największą wytrzymałość na ciśnienie. Jeśli materiał się różni, trzeba analizować oba parametry równocześnie.
Ćwicz czytanie tabel (materiał, SDR, średnice) oraz zapamiętaj podstawową zależność: niższy SDR = większa odporność ciśnieniowa. Rób krótkie serie zadań porównawczych i po każdym sprawdzaj, czy nie pominąłeś kolumny. Dodatkowo przejrzyj karty katalogowe rur PE, bo mają podobny układ danych.
info

Około 48% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że największą wytrzymałość na ciśnienie ma rura o niższym SDR (grubsza ścianka względem średnicy) oraz wykonana z mocniejszej klasy PE.

Źródła:

  • ISO 4065:2018, Plastics piping systems — Thermoplastics pipes — Determination of the relative ring stiffness (definicje i użycie SDR w systemach rurowych)
  • PN-EN 1555 (seria), Systemy rurowe z tworzyw sztucznych do przesyłania paliw gazowych — Polietylen (PE) (wymagania materiałowe i wymiarowe; zależności klasy materiału i SDR)
  • ISO 4427 (seria), Plastics piping systems — Polyethylene (PE) pipes and fittings for water supply (ujęcie SDR i doboru wymiarów w rurach PE; definicje pojęciowe stosowane także w praktyce do oceny odporności)

Materiały:

  • Podręczniki/opracowania do doboru rur z PE (rozdziały o SDR i klasach materiału)
  • Normy dotyczące wymiarów i parametrów rur z tworzyw (definicja SDR i zależności wymiarowych)
  • Karty katalogowe producentów rur PE (tabele: SDR vs dopuszczalne ciśnienia)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego