Synergizm hiperaddycyjny (często kojarzony z sekwencyjną blokadą) oznacza, że dwa leki działają na kolejne etapy jednego procesu biochemicznego. Wtedy efekt końcowy terapii jest wyraźnie większy niż wynikałoby to z prostego zsumowania ich działań (czyli większy niż addycja).
Połączenie sulfametoksazolu z trimetoprimem jest klasycznym przykładem takiego zjawiska. Sulfametoksazol (sulfonamid) hamuje etap wcześniejszy w wytwarzaniu folianów u bakterii, natomiast trimetoprim hamuje etap następny (redukcję do aktywnej postaci folianu). Ponieważ oba leki "zamykają" szlak w dwóch miejscach, bakteria ma znacznie mniejsze możliwości obejścia blokady, a efekt przeciwbakteryjny jest w praktyce silniejszy.
Dlaczego pozostałe propozycje nie są najlepszym przykładem hiperaddycji?
- Połączenia trimetoprimu z innymi sulfonamidami (np. sulfatiazol, sulfadiazyna) mogą brzmieć podobnie, ale pytanie wymaga wskazania typowego, podręcznikowego przykładu. W dydaktyce i praktyce klinicznej takim wzorcem jest właśnie kotrimoksazol (sulfametoksazol + trimetoprim).
- Sól srebrzowa sulfadiazyny jest kojarzona głównie z zastosowaniem miejscowym (np. w wybranych wskazaniach dermatologicznych/oparzeniowych), a nie jako klasyczny układ sekwencyjnej blokady podawany jako sztandarowy przykład hiperaddycji w farmakologii ogólnej.
- Tazobaktam jest inhibitorem β-laktamaz i typowo pełni rolę "ochrony" antybiotyku β-laktamowego. Zestawienie go z sulfonamidem nie tworzy klasycznej sekwencyjnej blokady szlaku folianów, więc nie ilustruje dobrze synergizmu hiperaddycyjnego w tym znaczeniu.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawia się trimetoprim, szukaj skojarzenia z sulfonamidem używanego jako lek złożony i kojarzonego z folianami. Najczęściej będzie to właśnie kotrimoksazol.
