KWALIFIKACJA ROL2 - PAŹDZIERNIK 2016 (test 2)

PYTANIE NR 10.
Przystępując do regulacji luzu zaworowego na danym cylindrze silnika ciągnika rolniczego, tłok musi być
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Regulację luzu zaworowego wykonuje się, gdy krzywka wałka rozrządu nie naciska na popychacz, czyli zawory danego cylindra są zamknięte. Taki stan uzyskuje się w górnym martwym punkcie na suwie sprężania. Położenie w DMP lub "w połowie" nie gwarantuje braku nacisku na zawór.

Pełne wyjaśnienie:

Podczas regulacji luzu zaworowego trzeba zapewnić, aby elementy rozrządu nie wymuszały otwarcia zaworu. Luz mierzy się i ustawia wtedy, gdy krzywka wałka rozrządu jest ustawiona "na bazie" (nie na garbie), a dźwigienka/popychacz nie są dociskane. W praktyce dla danego cylindra najczęściej przyjmuje się ustawienie tłoka w górnym martwym punkcie na suwie sprężania, bo wtedy oba zawory (ssący i wydechowy) są zamknięte.

Odpowiedź "na samej górze w martwym punkcie przy zamkniętych zaworach" wskazuje właśnie ten właściwy moment. W cyklu czterosuwowym tłok osiąga GMP dwa razy: raz po sprężaniu (początek pracy) i raz po wydechu. Do regulacji luzu potrzebny jest ten GMP, w którym zawory są zamknięte (typowo GMP sprężania), bo wtedy wynik pomiaru szczelinomierzem odpowiada rzeczywistemu luzowi roboczemu.

Pozostałe propozycje są błędne z powodów technicznych:

  • "na samym dole w martwym punkcie przy otwartych zaworach" – gdy zawór jest otwarty, krzywka naciska na mechanizm, więc nie mierzy się luzu, tylko ugięcie wynikające z pracy rozrządu.
  • "w połowie odległości pomiędzy zwrotnymi punktami" – w połowie skoku tłoka nie ma pewności, w jakiej fazie znajduje się dany cylinder; zawory mogą być częściowo otwarte (nakładanie faz), a krzywka może nadal działać na popychacz.
  • "na samym dole w martwym punkcie przy zamkniętych zaworach" – choć teoretycznie mogą istnieć momenty, gdy zawory są zamknięte, DMP nie jest typowym, jednoznacznym punktem odniesienia do standardowej regulacji; łatwiej o pomyłkę fazy i brak pewności ustawienia na bazie krzywki.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedzi pojawia się warunek "zawory zamknięte", zwykle oznacza to wybór położenia odpowiadającego GMP sprężania dla danego cylindra.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
GMP (górny martwy punkt) to położenie, w którym tłok jest najwyżej w cylindrze. Przy regulacji luzu zaworowego wybiera się GMP na suwie sprężania, bo wtedy zawory są zamknięte i krzywka nie naciska na mechanizm, więc można poprawnie zmierzyć luz szczelinomierzem.
W GMP sprężania oba zawory danego cylindra są zamknięte, a dźwigienki zwykle mają wyczuwalny luz. W GMP wydechu często występuje "mijanka" zaworów (jeden się domyka, drugi zaczyna się otwierać). Pomocne są też znaki na kole zamachowym i kolejność zapłonu.
Gdy zawór jest otwarty, krzywka wałka rozrządu dociska popychacz/dźwigienkę. Wtedy szczelinomierz nie mierzy luzu, tylko stan wymuszony przez krzywkę, co prowadzi do błędnej regulacji. Efektem mogą być stuki, spadek mocy albo przegrzewanie zaworów.
Zwykle nie jest to punkt odniesienia dla standardowej regulacji, bo DMP nie daje tak jednoznacznej kontroli faz rozrządu jak GMP sprężania. Łatwo pomylić suw pracy cylindra. W praktyce instrukcje serwisowe najczęściej podają GMP i konkretne znaki ustawienia wału/koła zamachowego.
Zbyt duży luz często powoduje charakterystyczne "klekotanie" w górnej części silnika, pogorszenie kultury pracy oraz czasem spadek mocy. Mechanizm rozrządu pracuje wtedy z uderzeniami, co przyspiesza zużycie elementów. Potwierdza się to pomiarem luzu według procedury producenta.
Zbyt mały luz może sprawić, że zawór nie domyka się w pełni po rozgrzaniu silnika. To prowadzi do spadku kompresji, problemów z rozruchem, utraty mocy i ryzyka wypalenia gniazd lub talerzyków zaworów. Dlatego luz ustawia się na zimnym silniku i w prawidłowej pozycji wału.
Podstawowym narzędziem jest szczelinomierz listkowy, którym mierzy się szczelinę między elementami (np. końcówką dźwigienki a trzonkiem zaworu) w położeniu, gdy zawór jest zamknięty. Do regulacji potrzebne są też zwykle klucze do śruby regulacyjnej i kontrnakrętki.
Najczęściej reguluje się na zimnym silniku, bo wtedy wartości luzu podawane w instrukcjach są najbardziej powtarzalne i uwzględniają rozszerzalność cieplną w pracy. Zawsze trzeba jednak stosować procedurę producenta konkretnego silnika, bo zdarzają się rozwiązania z innymi wymaganiami pomiaru.
Typowe błędy to ustawienie GMP na złym suwie (wydech zamiast sprężania), sugerowanie się samym znakiem bez sprawdzenia stanu zaworów oraz regulacja "na oko" bez szczelinomierza. Częsty jest też błąd w kolejności cylindrów wynikający z nieznajomości kolejności zapłonu.
Ten warunek eliminuje sytuacje, gdy krzywka naciska na mechanizm rozrządu. Tylko przy zamkniętych zaworach mierzy się rzeczywisty luz, a nie ugięcie wynikające z pracy krzywki. Na egzaminie to kluczowa wskazówka, że chodzi o GMP sprężania danego cylindra.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 45% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Regulację luzu zaworowego wykonuje się, gdy krzywka wałka rozrządu nie naciska na popychacz, czyli zawory danego cylindra są zamknięte."

Źródła:

  • Robert Bosch GmbH, "Bosch Automotive Handbook", rozdział: Engine mechanics / Valve train (układ rozrządu) – ogólne zasady regulacji luzu zaworowego, wydania współczesne (weryfikacja koncepcyjna).
  • Irving P. Herman, "Mechanika pojazdowa. Silniki spalinowe" (podręcznik akademicki/techniczny), dział: rozrząd i fazy pracy zaworów – zasada ustawiania GMP na suwie sprężania do czynności obsługowych.
  • Wikipedia (PL), hasła: "Martwy punkt" oraz "Silnik czterosuwowy" – opis GMP/DMP i przebiegu suwów, dostęp: 2026-03-05. https://pl.wikipedia.org/wiki/Martwy_punkt ; https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_czterosuwowy

Materiały:

  • Podręcznik do eksploatacji i napraw silników spalinowych (rozdziały o rozrządzie i obsłudze zaworów)
  • Instrukcja obsługi/serwisowa konkretnego modelu ciągnika (procedura ustawienia GMP dla cylindra)
  • Katalogowe materiały szkoleniowe z mechaniki pojazdów rolniczych dotyczące układu rozrządu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego