KWALIFIKACJA GIW3 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 3.
Roboty strzałowe są najefektowniejszym sposobem urabiania złoża
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Roboty strzałowe są najbardziej efektywne przy urabianiu skał twardych i zwartych, gdy urabianie mechaniczne jest mało wydajne i powoduje duże zużycie narzędzi. Bazalt jest skałą magmową o wysokiej twardości i wytrzymałości, dlatego typowo urabia się go odstrzałem. Iły, węgiel brunatny i kruszywa zwykle urabia się mechanicznie.

Pełne wyjaśnienie:

Dobór metody urabiania w górnictwie odkrywkowym zależy przede wszystkim od właściwości fizyczno-mechanicznych ośrodka: twardości, zwięzłości i wytrzymałości. Metody mechaniczne (koparki, zrywarki, frezowanie) są najbardziej opłacalne w materiałach miękkich lub słabo zwięzłych, natomiast przy skałach twardych stają się nieefektywne z powodu niskiej wydajności i szybkiego zużycia elementów roboczych.

Odpowiedź "bazaltu" jest poprawna, ponieważ bazalt to skała magmowa o wysokiej twardości (ok. 5–6 w skali Mohsa) i dużej wytrzymałości na ściskanie (rzędu 150–300 MPa). W takich warunkach roboty strzałowe są standardową i zwykle najbardziej efektywną techniczno-ekonomicznie metodą rozluźnienia i rozdrobnienia górotworu przed załadunkiem. Typowy cykl obejmuje: wiercenie otworów, ładowanie materiału wybuchowego, odstrzał oraz załadunek i transport urobku.

Odpowiedź "iłów" jest niepoprawna, bo iły są materiałem miękkim, często plastycznym i łatwym do urabiania mechanicznego; stosowanie odstrzału byłoby zwykle nieuzasadnione kosztowo i mogłoby pogarszać jakość urobku. Odpowiedź "węgla brunatnego" jest niepoprawna, ponieważ węgiel brunatny w kopalniach odkrywkowych urabia się najczęściej mechanicznie (np. koparkami wielonaczyniowymi lub jednonaczyniowymi), a odstrzał nie jest podstawową metodą urabiania tego surowca. Odpowiedź "kruszywa naturalnego" także jest niepoprawna w tym ujęciu: kruszywa (piaski, żwiry) zwykle urabia się i wydobywa mechanicznie, a ich "rozluźnianie" wybuchami jest zazwyczaj zbędne.

Warto zapamiętać częsty haczyk egzaminacyjny: "efektywne" nie znaczy "możliwe". Teoretycznie wiele materiałów da się odstrzelić, ale o opłacalności decyduje twardość i zwięzłość skały oraz bilans kosztów, jakości i bezpieczeństwa.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Roboty strzałowe to sposób urabiania polegający na wierceniu otworów, załadowaniu materiału wybuchowego i kontrolowanym odstrzeleniu skały, aby ją rozluźnić i rozdrobnić do załadunku. Stosuje się je głównie w skałach twardych i zwartych, gdzie urabianie mechaniczne jest nieopłacalne.
Bazalt jest skałą twardą i zwięzłą, więc koparki i narzędzia skrawające zużywałyby się bardzo szybko, a wydajność byłaby niska. Odstrzał efektywnie rozluźnia masyw skalny i przygotowuje go do załadunku, co zwykle daje lepszy wynik techniczno-ekonomiczny niż samo urabianie mechaniczne.
Najważniejsze są twardość, zwięzłość i wytrzymałość (np. na ściskanie). Im bardziej skała jest zwarta i twarda, tym częściej opłaca się stosować odstrzał. W materiałach miękkich lub luźnych korzystniejsze jest urabianie mechaniczne, bo jest szybsze, tańsze i mniej degraduje urobek.
Zwykle nie, ponieważ iły są materiałem miękkim i dają się efektywnie urabiać mechanicznie. Zastosowanie materiałów wybuchowych najczęściej nie poprawia wydajności w stosunku do kosztów i może pogorszyć jakość urobku (np. przez niepożądane rozdrobnienie lub zanieczyszczenie).
W praktyce kopalnie węgla brunatnego w odkrywce opierają się na urabianiu mechanicznym (np. koparki wielonaczyniowe i jednonaczyniowe). Odstrzał nie jest podstawową metodą, bo materiał jest relatywnie łatwy do urabiania, a dodatkowe koszty i ryzyka robót strzałowych zwykle nie są uzasadnione.
Najczęściej przebiega to etapami: wiercenie otworów w caliźnie, ładowanie materiału wybuchowego i wykonanie przybitki, odstrzał z odpowiednimi opóźnieniami oraz załadunek i transport urobku. Celem jest uzyskanie rozdrobnienia umożliwiającego wydajny załadunek.
Chodzi o efektywność techniczno-ekonomiczną: uzyskanie wymaganego rozluźnienia i rozdrobnienia przy akceptowalnych kosztach, czasie i zużyciu sprzętu. To nie to samo co "można zastosować". W miękkich materiałach odstrzał bywa możliwy, ale zwykle przegrywa kosztami i jakością z urabianiem mechanicznym.
Najczęstsze pomyłki wynikają z mylenia pojęć "efektywne" i "możliwe", wybierania surowca "najbardziej znanego" (np. węgiel brunatny) zamiast twardego, oraz z utożsamiania kruszyw z bardzo twardą skałą. Warto zawsze odnieść się do twardości i zwięzłości materiału.
Praktyczna wskazówka: jeśli materiał jest twardy, zwarty i "stoi w ścianie" jak lity masyw skalny, często potrzebuje rozluźnienia odstrzałem. Jeśli jest miękki, plastyczny lub luźny (piaski, żwiry, iły), zwykle wystarczą koparki i sprzęt mechaniczny. Decydują też koszty i wymagania jakościowe.
Ucz się przez porównywanie: zestaw skały twarde (np. bazalt) z materiałami miękkimi (iły, węgiel brunatny) i określ, jaka metoda urabiania jest dla nich typowa. Zapamiętaj też podstawowy ciąg czynności robót strzałowych oraz to, że kryterium wyboru metody to głównie twardość i zwięzłość, a nie "przyzwyczajenie".
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 61% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Roboty strzałowe są najbardziej efektywne przy urabianiu skał twardych i zwartych, gdy urabianie mechaniczne jest mało wydajne i powoduje duże zużycie narzędzi."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z technologii robót strzałowych w górnictwie odkrywkowym (rozdziały o doborze metody urabiania)
  • Materiały szkoleniowe producentów sprzętu wiertniczego i urabiającego (porównania zastosowań w skałach twardych i miękkich)
  • Instrukcje zakładowe i procedury technologiczne dotyczące urabiania oraz cyklu strzałowego (jeśli dostępne w szkole/pracowni)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego