KWALIFIKACJA CHM5 - STYCZEŃ 2021 (test 2)

Opis w pytaniu dotyczy procesu niszczenia skał wywołanego działaniem czynników zewnętrznych (egzogenicznych): energii słonecznej, powietrza, wody i organizmów żywych. Taki rozpad mechaniczny i chemiczny skał w miejscu ich zalegania nazywa się wietrzeniem.

Wietrzenie obejmuje m.in.:

• wietrzenie mechaniczne – fizyczne rozdrabnianie skał (np. wskutek zmian temperatury, zamarzania/rozmarzania wody, krystalizacji soli), bez zmiany składu chemicznego minerałów;
• wietrzenie chemiczne – przemiany minerałów i rozpuszczanie składników skał pod wpływem wody i gazów z powietrza (np. reakcje z udziałem tlenu i dwutlenku węgla), prowadzące do zmiany składu i powstawania nowych minerałów;
• wietrzenie biologiczne – udział organizmów (korzenie roślin, mikroorganizmy) w kruszeniu i przemianach chemicznych podłoża.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

• "Zamulanie" odnosi się do gromadzenia drobnego materiału (mułu) w zbiorniku lub korycie – to zjawisko związane z transportem i sedymentacją, a nie z rozkładem skał na miejscu.
• "Erupcja" jest procesem endogenicznym (wewnętrznym), związanym z działalnością wulkaniczną i wydobywaniem się magmy/gazów. Pytanie wskazuje jednoznacznie na czynniki zewnętrzne, więc erupcja nie pasuje.
• "Meandrowanie" to rozwój zakoli rzeki i zmiany przebiegu koryta pod wpływem erozji bocznej i akumulacji w rzece. To proces fluwialny kształtujący rzeźbę terenu, ale nie jest definicją rozpadu skał.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w opisie pojawiają się czynniki takie jak woda, powietrze, temperatura i organizmy oraz mowa o rozpadzie skał, zwykle chodzi o wietrzenie. Gdy pojawia się transport i osadzanie – myśl o sedymentacji; gdy o korycie rzeki – o procesach fluwialnych; a gdy o magmie – o procesach endogenicznych.