KWALIFIKACJA MEC5 - TEST WIEDZY NR 5

PYTANIE NR 12.
Rozważ następujący układ sił przedstawiony w tabeli poniżej:
Siła Kierunek
F1 = 10 N Na północ
F2 = 15 N Na południe
F3 = 5 N Na północ
Czy ten układ sił jest w równowadze?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Układ jest w równowadze, gdy wypadkowa siła wynosi 0 N.
Siły na północ: 10 N + 5 N = 15 N. Siła na południe: 15 N. Ponieważ wartości się znoszą (15 N − 15 N = 0 N), suma wektorowa sił jest równa zeru.

Pełne wyjaśnienie:

W statyce (i ogólnie w mechanice klasycznej) warunkiem równowagi postępowej punktu materialnego wzdłuż jednej prostej jest zerowa wypadkowa sił, czyli suma wektorowa wszystkich sił musi wynosić 0 N.

W tym zadaniu wszystkie siły działają wzdłuż tej samej osi (północ–południe), więc można przyjąć prostą konwencję znaków: "na północ" jako dodatnie, a "na południe" jako ujemne (albo odwrotnie — ważna jest konsekwencja). Następnie sumujemy siły:

  • Na północ działają: F1 = 10 N oraz F3 = 5 N, razem 15 N.
  • Na południe działa: F2 = 15 N.

Wypadkowa wynosi więc 15 N (północ) + (−15 N) (południe) = 0 N. To oznacza, że układ sił jest w równowadze (brak przyspieszenia wzdłuż tej osi).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "Nie, ponieważ suma sił nie jest równa zero." — jest nieprawdziwe, bo po uwzględnieniu przeciwnych zwrotów suma wynosi 0 N.
  • "Tak, ponieważ siły działają w przeciwnych kierunkach." — samo występowanie przeciwnych kierunków nie gwarantuje równowagi; potrzebna jest jeszcze równość wartości wypadkowych w obu zwrotach.
  • "Nie, ponieważ siły działają w przeciwnych kierunkach." — przeciwny zwrot sił jest typowy także dla układów w równowadze; o braku równowagi decyduje dopiero niezerowa wypadkowa.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprowadzaj siły do jednej osi i wykonuj bilans (np. "północ minus południe"), zamiast opierać się na intuicji, że "coś działa przeciwnie", bo to bywa mylące.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Równowaga oznacza, że wypadkowa (suma wektorowa) wszystkich sił działających na obiekt jest równa 0 N. W przypadku sił współliniowych sprowadza się to do tego, że "siły w jedną stronę" i "siły w drugą stronę" mają tę samą wartość.
Ustal jedną konwencję znaków, np. północ = "+", południe = "−". Następnie dodaj wszystkie siły z ich znakami. Alternatywnie policz sumę sił na północ i sumę sił na południe, a potem odejmij: północ − południe.
Bo równowaga zależy od wartości sił, nie tylko od zwrotu. Jeśli w przeciwnych kierunkach działają siły 10 N i 15 N, to wypadkowa wynosi 5 N, więc obiekt nie jest w równowadze. Kierunki przeciwne to warunek niewystarczający.
Najczęściej uczniowie: (1) dodają wartości bez uwzględnienia zwrotu, (2) uznają, że "przeciwne" = "równowaga", (3) gubią konwencję znaków w trakcie liczenia, (4) ignorują jedną z sił jako "mało istotną", choć może zmienić wynik.
Dla równowagi postępowej tak: warunek ΣF = 0 oznacza brak przyspieszenia. W zadaniach bardziej ogólnych (bryła sztywna) dochodzi jeszcze warunek braku momentów (ΣM = 0). Tu jednak rozpatrujemy tylko siły w jednej osi, więc wystarcza wypadkowa 0 N.
Postępuj identycznie: zsumuj wszystkie siły działające w jednym zwrocie oraz wszystkie w przeciwnym zwrocie. Potem porównaj sumy. Jeśli się równoważą, wypadkowa wynosi 0 N. Liczba sił nie ma znaczenia, liczy się bilans końcowy.
Oznacza to, że wzdłuż rozpatrywanej osi nie ma "nadwyżki" obciążenia, która powodowałaby przyspieszanie elementu. W praktyce montażowej ułatwia to stabilne ustawienie części, dobór podpór i ocenę, czy układ obciążeń znosi się bez dodatkowych przemieszczeń.
Najszybciej: zsumuj siły na północ (10 + 5) i porównaj z siłą na południe (15). Jeśli wartości są równe, odpowiedź brzmi "tak, równowaga". Ten skrót działa tylko wtedy, gdy wszystkie siły są współliniowe (ta sama oś kierunków).
Gdy analizujesz bryłę sztywną (np. belkę, uchwyt, ramę) i siły mogą powodować obrót. Wtedy warunek ΣF = 0 nie wystarczy, bo obiekt może się obracać mimo zerowej wypadkowej. Trzeba jeszcze sprawdzić ΣM = 0 względem wybranego punktu.
Tak, bo wszystkie siły muszą być w tych samych jednostkach, aby można je było dodawać. W praktyce egzaminacyjnej zwykle wszystkie wartości są już w N, więc problemem nie jest przeliczenie jednostek, tylko poprawne uwzględnienie zwrotu i kierunku sił.
info

Około 83% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnio łatwe

Specjaliści zwracają uwagę: "Układ jest w równowadze, gdy wypadkowa siła wynosi 0 N.Siły na północ: 10 N + 5 N = 15 N."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Wypadkowa siła" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Wypadkowa (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL): "Równowaga mechaniczna" — https://pl.wikipedia.org/wiki/R%C3%B3wnowaga_mechaniczna (dostęp: 2026-02-18)
  • Khan Academy: "Forces and Newton's laws of motion" (sekcje o sumie sił i równowadze) — https://www.khanacademy.org/science/physics/forces-newtons-laws (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręcznik/rozdział z mechaniki: statyka, równowaga sił współliniowych
  • Zadania maturalne/techniczne z dodawania wektorów w 1D
  • Kursy wideo z podstaw mechaniki (wektory, wypadkowa, I zasada dynamiki)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego