KWALIFIKACJA ELE10 - TEST WIEDZY NR 3

PYTANIE NR 3.
Rozważ obwód z dwoma rezystorami o wartościach 4Ω i 6Ω połączonymi szeregowo. Jakie napięcie będzie na rezystorze o wartości 6Ω, jeśli napięcie źródła wynosi 10V?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W szeregu płynie ten sam prąd, a napięcie dzieli się proporcjonalnie do rezystancji. Suma rezystancji wynosi 4 Ω + 6 Ω = 10 Ω, więc na 6 Ω przypada część 6/10 napięcia źródła. Zatem U = 10 V · 6/10 = 6 V.

Pełne wyjaśnienie:

W obwodzie szeregowym (rezystory połączone jeden za drugim) obowiązują dwie kluczowe zasady:

  • Prąd jest taki sam w całym szeregu.
  • Napięcie źródła rozkłada się na elementy, a spadek napięcia na danym rezystorze jest proporcjonalny do jego rezystancji.

Najpierw wyznaczamy rezystancję zastępczą połączenia szeregowego:

Rz = 4 Ω + 6 Ω = 10 Ω

Można policzyć prąd z prawa Ohma dla całego obwodu:

I = U / Rz = 10 V / 10 Ω = 1 A

Następnie spadek napięcia na rezystorze 6 Ω:

U = I · R = 1 A · 6 Ω = 6 V

To samo można uzyskać bezpośrednio z dzielnika napięcia:

U = Uźródła · (6 Ω / (4 Ω + 6 Ω)) = 10 V · 6/10 = 6 V

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "4 V" to spadek napięcia na rezystorze 4 Ω (bo 1 A · 4 Ω = 4 V), czyli na innym elemencie niż pytany.
  • "10 V" to napięcie całego źródła; w szeregu rozkłada się ono na oba rezystory, więc pojedynczy rezystor nie ma 10 V (chyba że drugi miałby 0 Ω, czego tu nie ma).
  • "16 V" przekracza napięcie źródła, co w pasywnym obwodzie rezystancyjnym bez dodatkowych źródeł nie może zajść.

Wskazówka egzaminacyjna: przy dwóch rezystorach w szeregu szybko sprawdzisz wynik regułą proporcji: większa rezystancja → większy spadek napięcia, ale suma spadków musi dać napięcie źródła.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dzielnik napięcia polega na tym, że napięcie źródła rozkłada się na rezystory proporcjonalnie do ich oporu. Dla dwóch rezystorów w szeregu spadek na jednym liczysz: U1 = U · R1/(R1+R2). Suma spadków zawsze równa się napięciu źródła.
W szeregu jest tylko jedna droga przepływu ładunku, więc ten sam prąd musi przepłynąć przez każdy element po kolei. Gdyby prądy były różne, w węzłach "gromadziłby się" ładunek, czego w stanie ustalonym nie zakładamy. To podstawa analizy obwodów DC.
Możesz iść dwiema drogami. (1) Najpierw policzyć rezystancję zastępczą szeregu, potem prąd z prawa Ohma i na końcu spadek napięcia: U = I·R. (2) Użyć od razu dzielnika napięcia: Ux = Uźr · Rx/Rz. Obie metody dają to samo.
Najprościej dzielnikiem napięcia: U6 = 10 V · 6/(4+6). Suma rezystancji to 10 Ω, więc udział rezystora 6 Ω wynosi 6/10. Dostajesz 6 V. Kontrola: na 4 Ω zostaje 4 V, a 6 V + 4 V = 10 V.
W pasywnym obwodzie z samymi rezystorami i jednym źródłem napięcia — nie. Spadki napięć na elementach w szeregu sumują się do napięcia źródła, więc żaden pojedynczy spadek nie powinien go przekroczyć. Wyjątki dotyczą np. elementów indukcyjnych/pojemnościowych w AC lub dodatkowych źródeł.
Typowe pomyłki to: mylenie szeregu z równoległym (w równoległym napięcia są równe), nieuwzględnienie sumy rezystancji przy liczeniu prądu, wybór napięcia źródła jako spadku na jednym elemencie oraz brak kontroli wyniku (czy suma spadków daje napięcie źródła).
Dzielniki napięcia występują w torach pomiarowych i sterowniczych, np. przy dopasowaniu poziomów sygnałów, w wejściach przetworników pomiarowych, w układach sygnalizacji oraz w prostych układach odniesienia napięcia. Pozwalają uzyskać "część" napięcia w kontrolowany sposób.
Użyj intuicji i kontroli sumy: w szeregu większa rezystancja ma większy spadek napięcia. Ponieważ 6 Ω jest większe niż 4 Ω, spadek na 6 Ω musi być większy niż na 4 Ω, a jednocześnie oba spadki muszą sumować się do 10 V. To zawęża wynik do wartości sensownych.
W szeregowym: prąd jest wspólny, a napięcia się dzielą; rezystancje się sumują. W równoległym: napięcie jest wspólne, a prądy się dzielą; rezystancja zastępcza jest mniejsza od najmniejszej gałęzi. Pomylenie tych reguł to częsty błąd na egzaminie.
Nie wpływa na wartości spadków napięć przypisanych do danych rezystancji, bo w szeregu płynie ten sam prąd, a spadek zależy od R (U = I·R). Zmiana kolejności zmienia tylko fizyczne miejsce w obwodzie, w którym występuje dany spadek, ale nie zmienia obliczeń.
info

Około 66% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że w szeregu płynie ten sam prąd, a napięcie dzieli się proporcjonalnie do rezystancji.

Źródła:

  • Wikipedia: "Dzielnik napięcia" (pl) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Dzielnik_napi%C4%99cia (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia: "Prawo Ohma" (pl) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Prawo_Ohma (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia: "Połączenie szeregowe" (pl) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Po%C5%82%C4%85czenie_szeregowe (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki do elektrotechniki: obwody prądu stałego, prawo Ohma, połączenia rezystorów
  • Karty wzorów/ściągi do obliczeń: dzielnik napięcia i rezystancja zastępcza
  • Zestawy zadań maturalnych i zawodowych z działu obwodów rezystancyjnych (DC)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego