KWALIFIKACJA MOT2 - TEST WIEDZY NR 7

PYTANIE NR 6.
Rozważ poniższą tabelę, która pokazuje różne materiały i ich przewodnictwo magnetyczne.
Materiał Przewodnictwo magnetyczne (H/m)
Żelazo 1.0 x 10-5
Miedź 1.0 x 10-6
Aluminium 1.2 x 10-6
Który materiał użyty jako rdzeń cewki wygeneruje najsilniejsze pole magnetyczne przy przepływie prądu?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Najsilniejsze pole w cewce uzyskuje się, gdy rdzeń ma największą przenikalność magnetyczną (μr).
W zależności B = μ0·μr·n·I to właśnie μr rdzenia wzmacnia indukcję. Z tabeli największą wartość ma żelazo, więc jako rdzeń da najsilniejsze pole; miedź i aluminium mają wartości bliskie μ0.

Pełne wyjaśnienie:

W elektromagnesie (cewka z rdzeniem) o "sile" pola w dużej mierze decyduje materiał rdzenia, ponieważ wpływa on na przenikalność magnetyczną całego obwodu magnetycznego. Dla idealnego solenoidu często używa się zależności:

B = μ0 · μr · n · I, gdzie μ0 to przenikalność próżni, μr to przenikalność względna rdzenia, n to liczba zwojów na jednostkę długości, a I to natężenie prądu.

  • Dlaczego poprawne jest "Żelazo"? Żelazo jest materiałem ferromagnetycznym, a więc ma zdecydowanie większą przenikalność (μr ≫ 1) niż typowe metale nieferromagnetyczne. W tabeli żelazo ma największą podaną wartość, więc jako rdzeń najbardziej zwiększy B przy tym samym n i I.
  • Dlaczego "Miedź" jest błędna? Miedź jest w praktyce niemagnetyczna (diamagnetyczna, μr nieco mniejsze od 1), więc jako rdzeń nie wzmacnia pola w istotny sposób. Jest świetnym materiałem na uzwojenie (mała rezystancja), ale nie na rdzeń do wzmacniania pola.
  • Dlaczego "Aluminium" jest błędne? Aluminium jest paramagnetykiem (μr około 1), więc jego wpływ na wzmocnienie pola jest niewielki. Może być minimalnie "bardziej magnetyczne" od miedzi w sensie klasyfikacji, ale nadal nie daje efektu jak rdzeń ferromagnetyczny.
  • Dlaczego "Wszystkie generują takie samo pole magnetyczne" jest błędne? Przy identycznym prądzie i geometrii cewki pole bezrdzeniowe byłoby podobne, ale po wprowadzeniu rdzenia wartość μr staje się czynnikiem mnożącym wprost w równaniu na B. Różne materiały rdzenia dają więc różne wartości indukcji.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w zadaniach pojawia się temat "silniejszego elektromagnesu", najpierw rozdziel dwa elementy: uzwojenie (liczba zwojów, prąd, spadki napięcia/rezystancja) oraz rdzeń/obwód magnetyczny (przenikalność, szczelina powietrzna). To pomaga uniknąć typowej pomyłki: mylenia roli przewodu z rolą rdzenia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rdzeń cewki to element włożony do środka uzwojenia (zwykle ferromagnetyczny), który zwiększa indukcję magnetyczną w porównaniu z cewką bez rdzenia. Działa, bo ma większą przenikalność magnetyczną niż powietrze, więc "prowadzi" linie pola.
Żelazo jest ferromagnetykiem, czyli ma bardzo dużą przenikalność względną (μr ≫ 1). Miedź jest praktycznie niemagnetyczna (diamagnetyczna, μr bliskie 1). Wzór B = μ0·μr·n·I pokazuje, że duże μr rdzenia silnie zwiększa B.
Wprost o wartości pola (przy tym samym prądzie i liczbie zwojów) decyduje głównie rdzeń, a nie materiał drutu. Materiał uzwojenia wpływa pośrednio: zmienia rezystancję, nagrzewanie i to, jaki prąd realnie popłynie. Dlatego stosuje się miedź, ale rdzeń robi "wzmocnienie".
Ferromagnetyk (np. żelazo) ma bardzo dużą przenikalność i silnie wzmacnia pole, może też ulegać namagnesowaniu. Paramagnetyk (np. aluminium) ma μr tylko trochę większe od 1, więc wzmacnia pole minimalnie. W praktyce rdzenie elektromagnesów robi się z ferromagnetyków.
μr to przenikalność względna materiału (bez jednostki). Opisuje, ile razy dany materiał "lepiej" przewodzi strumień magnetyczny niż próżnia. W cewce z rdzeniem μr dotyczy rdzenia i działa jak mnożnik we wzorze B = μ0·μr·n·I.
Najczęściej zwiększa się ją przez:
  • zwiększenie prądu I (w granicach nagrzewania),
  • zwiększenie liczby zwojów (większe n),
  • zastosowanie rdzenia ferromagnetycznego o dużej przenikalności,
  • zmniejszenie szczeliny powietrznej w obwodzie magnetycznym.
Przekaźnik działa jak elektromagnes: cewka wytwarza pole, a rdzeń i zwora (ferromagnetyczne) tworzą obwód magnetyczny o dużej przenikalności. Dzięki temu siła przyciągania jest duża przy rozsądnym prądzie cewki, co zapewnia pewne zadziałanie styków.
Typowe błędy to: mylenie rdzenia z uzwojeniem, traktowanie miedzi jako materiału "wzmacniającego" pole, ignorowanie wpływu μr oraz zakładanie, że każdy metal działa podobnie magnetycznie. Pomaga pamiętać: drut = prąd, rdzeń = wzmocnienie pola.
Aluminium jako rdzeń zwykle nie jest dobrym wyborem, bo jest paramagnetykiem (μr bliskie 1), więc słabo wzmacnia pole. W samochodzie aluminium częściej spotkasz jako element konstrukcyjny lub obudowę. Rdzenie elektromagnesów (przekaźniki, elektrozawory) są typowo stalowe/żelazne.
Gdy potrzebna jest duża siła przyciągania (np. uruchomienie zwory w przekaźniku, szybkie przestawienie zaworu), cewka w powietrzu zwykle wymagałaby zbyt dużego prądu lub wielu zwojów. Rdzeń ferromagnetyczny pozwala uzyskać większe B i siłę przy mniejszych stratach cieplnych.
info

Około 51% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że najsilniejsze pole w cewce uzyskuje się, gdy rdzeń ma największą przenikalność magnetyczną (μr).W zależności B = μ0·μr·n·I to właśnie μr rdzenia wzmacnia indukcję.

Źródła:

  • HyperPhysics (Georgia State University), "Magnetic Field of a Solenoid" http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/magnetic/solenoid.html - accessed 2026-02-26
  • Wikipedia (PL), "Przenikalność magnetyczna" https://pl.wikipedia.org/wiki/Przenikalno%C5%9B%C4%87_magnetyczna - accessed 2026-02-26
  • Wikipedia (PL), "Elektromagnes" https://pl.wikipedia.org/wiki/Elektromagnes - accessed 2026-02-26

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw elektrotechniki/elektromagnetyzmu (rozdziały o solenoidzie i przenikalności)
  • Materiały szkolne z mechatroniki pojazdowej: przekaźniki i elektrozawory
  • Notatki z definicji: μ0, μr, przenikalność magnetyczna i klasy materiałów

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego