Skutki takie jak rumień skóry, oparzenia słoneczne oraz wzrost ryzyka czerniaka złośliwego wiążą się przede wszystkim ze zwiększoną ekspozycją na promieniowanie UV‑B. W pytaniu kluczowe jest jednak wskazanie czynnika, którego emisja do atmosfery może do takiej sytuacji doprowadzić pośrednio.
Freony (CFC) są związkami zawierającymi m.in. chlor. Po emisji są na tyle trwałe, że mogą przemieszczać się do stratosfery. Tam, pod wpływem promieniowania, ulegają rozpadowi (fotolizie), uwalniając atomy chloru. Chlor uczestniczy w reakcjach łańcuchowych, które katalitycznie niszczą ozon (O3). Zubożenie ozonu oznacza słabszą "tarczę" chroniącą przed UV‑B, więc większa część tego promieniowania dociera do powierzchni Ziemi.
Dlatego poprawna jest odpowiedź "freonów": to emisje substancji zubożających ozon mogą zwiększać docieranie UV‑B, a to przekłada się na uszkodzenia DNA w komórkach skóry i konsekwencje krótkoterminowe (rumień, oparzenia) oraz długoterminowe (nowotwory skóry).
Pozostałe odpowiedzi nie pasują do wskazanego łańcucha przyczynowego:
- "tlenków azotu" – są istotnymi zanieczyszczeniami powietrza (smog, podrażnienia dróg oddechowych), ale nie są "główną" przyczyną wzrostu UV‑B poprzez zubożenie ozonu stratosferycznego w sensie typowym dla CFC.
- "dwutlenku węgla" – jest gazem cieplarnianym i wpływa na klimat, lecz nie jest typowo wskazywany jako przyczyna ubytku warstwy ozonowej prowadzącego do oparzeń i czerniaka.
- "furanów i dioksyn" – to toksyczne zanieczyszczenia (m.in. działanie rakotwórcze), jednak mechanizm ich szkodliwości nie polega na zwiększaniu UV‑B przez degradację ozonu.
Na egzaminie warto pamiętać: jeśli w treści pojawiają się skutki "słoneczne" i nowotwory skóry, często testowana jest zależność ozon → UV‑B → skóra, a nie bezpośrednia toksyczność danej substancji przy ziemi.
