KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2022 (test 2)

PYTANIE NR 15.
Rysunek przedstawia fragment algorytmu sterowania, przedstawionego za pomocą grafu sekwencji. Wskaż przebieg sygnału na wyjściu Q1 sterownika po wykonaniu przez program działań w krokach 2 i 3, jeżeli na wykresach czas 0 s oznacza początek kroku 2.
Ilustracja przedstawia fragment algorytmu sterowania w formie grafu sekwencji, używanego w kontekście kwalifikacji zawodowej
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W kroku 2 wykonywana jest akcja typu Reset na wyjściu %Q0.1 (Q1) z opóźnieniem/odmierzaniem 2 s, więc od 0 do 2 s sygnał ma stan 0.
Po tranzycji do kroku 3 następuje akcja typu Set przez 1 s, czyli od 2 do 3 s stan wynosi 1. Taki przebieg odpowiada "Przebieg 4.".

Pełne wyjaśnienie:

Graf sekwencji (SFC/GRAFCET) opisuje sterowanie krokowe: w danym kroku aktywne są przypisane do niego akcje, a przejście do następnego kroku następuje po spełnieniu warunku tranzycji. W tym zadaniu analizujemy tylko kroki 2 i 3, a czas 0 s jest początkiem wykonywania kroku 2.

W kroku 2 widoczna jest akcja z kwalifikatorem Reset (R) na wyjściu %Q0.1, które w notacji adresowej PLC odpowiada wyjściu oznaczanemu jako Q1. Reset oznacza wymuszenie stanu niskiego, czyli Q1 = 0. Dodatkowo zastosowano odmierzanie czasu (timer) o wartości 2 s, więc przez cały przedział od 0 s do 2 s wyjście pozostaje w stanie 0.

Po upływie 2 s spełnia się warunek tranzycji (T1) i sekwencja przechodzi do kroku 3. W tym kroku znajduje się akcja z kwalifikatorem Set (S) na tym samym wyjściu %Q0.1/Q1. Set oznacza ustawienie stanu wysokiego, czyli Q1 = 1. Czas działania kroku 3 wynosi 1 s, więc w przedziale od 2 s do 3 s sygnał powinien utrzymywać się na poziomie 1.

Zatem oczekiwany wykres ma postać: 0 w przedziale 0–2 s, a następnie 1 w przedziale 2–3 s. To dokładnie odpowiada odpowiedzi "Przebieg 4.".

Dlaczego pozostałe przebiegi nie pasują?

  • "Przebieg 1." pokazuje stan wysoki na początku (0–1 s), co przeczy działaniu Reset w kroku 2.
  • "Przebieg 2." przełącza się po 1 s, a tu moment przejścia do kroku 3 wynika z 2 s timera, więc punkt zmiany jest w złym czasie.
  • "Przebieg 3." utrzymuje stan 1 przez 0–2 s, czyli znowu odwraca znaczenie Reset/Set.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw odczytaj czasy kroków (tu 2 s i 1 s), potem przypisz stan wynikający z kwalifikatora (R→0, S→1), a na końcu dopasuj wykres z przełączeniem dokładnie w chwili 2 s.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Graf sekwencji (SFC) to graficzny zapis programu sekwencyjnego: składa się z kroków (stany) i tranzycji (warunki przejścia). W każdym kroku wykonywane są akcje, np. ustawianie lub zerowanie wyjść, często z użyciem timerów.
Stan wyjścia wynika z aktywnego kroku i przypisanej do niego akcji. Zmiana następuje zwykle w chwili przejścia do kolejnego kroku (po spełnieniu tranzycji) albo po upływie czasu timera. Na wykresie kluczowe są punkty w czasie, np. 2 s i 3 s.
To konwencja kwalifikatorów akcji: Reset wymusza stan niski (0), a Set wymusza stan wysoki (1). W praktyce odpowiada to np. wyłączeniu i włączeniu elementu wykonawczego (cewki, zaworu, przekaźnika) sterowanego z wyjścia PLC.
W wielu zapisach zgodnych z IEC 61131-3 adres %Q0.1 oznacza wyjście w bajcie 0, bit 1 i bywa mapowany na oznaczenie Q1. Najważniejsze na egzaminie jest rozumienie, że różna notacja może wskazywać to samo wyjście fizyczne.
Najpierw ustaw oś czasu tak, by 0 s było początkiem kroku 2. Następnie nanieś stan wynikający z akcji w kroku 2 przez jego czas trwania (np. 2 s), a potem od momentu przejścia do kroku 3 nanieś stan wynikający z akcji w kroku 3 przez kolejny czas (np. 1 s).
Typowe pomyłki to: odwrócenie znaczenia Reset/Set, przeoczenie momentu tranzycji (zmiany kroku), błędne przypisanie czasu (np. zmiana po 1 s zamiast po 2 s) oraz uznanie różnych notacji adresu (%Q...) za inne wyjścia niż Q1.
Timery stosuje się, gdy etap ma trwać określony czas, np. przy docisku, przedmuchu, opóźnionym załączeniu napędu lub oczekiwaniu na stabilizację. W SFC timer często decyduje o tranzycji do następnego kroku i o tym, jak długo utrzymuje się stan wyjścia.
Porównaj chwile przełączeń na wykresach z czasami kroków (np. 2 s i 1 s). Jeśli w kroku 2 jest Reset, to od 0 do 2 s ma być 0. Potem, gdy w kroku 3 jest Set, od 2 do 3 s ma być 1. Wybierz wykres z przełączeniem dokładnie w 2 s.
W typowym rozumieniu SFC akcje są związane z aktywnością kroku: gdy krok jest aktywny, akcje mogą wymuszać stan wyjścia. Po przejściu do kolejnego kroku aktywność poprzedniego ustaje, więc zwykle zmienia się też wpływ na wyjście (chyba że logika programu przewiduje podtrzymanie).
Ćwicz na krótkich sekwencjach: 2–5 kroków, proste akcje Set/Reset i timery 1–5 s. Rysuj własne wykresy Q(t) i sprawdzaj, czy punkty przełączeń zgadzają się z czasami kroków. Dodatkowo utrwal mapowanie adresów typu %Q na nazwy wyjść w używanym sterowniku.
info

Około 33% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Taki przebieg odpowiada "Przebieg 4."."

Źródła:

  • IEC 61131-3: Programmable controllers – Part 3: Programming languages (opis języków PLC, w tym SFC oraz ogólne zasady pracy z akcjami/kwalifikatorami) – źródło normatywne
  • PLCopen: "PLCopen XML – Technical Committee" (materiały dot. języków IEC 61131-3 i praktycznych aspektów SFC) https://plcopen.org/technical-activities/plcopen-xml - accessed 2026-03-02

Materiały:

  • Dokumentacja producenta PLC dotycząca SFC oraz adresowania wejść/wyjść
  • Materiały dydaktyczne z podstaw IEC 61131-3 (SFC, kwalifikatory akcji, timery)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: budowa prostych sekwencji SFC z timerami i podglądem przebiegów

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego