KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 33.
Rysunek przedstawia sprawdzian
Ilustracja przedstawia narzędzie mechaniczne, które jest kluczem szczękowym dwustronnym.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawna jest odpowiedź "szczękowy dwustronny", ponieważ na ilustracji widać dwa gniazda w kształcie litery C (dwie strony GO/NO GO) oraz oznaczenia tolerancji "22 h6" i odchyłek granicznych "0" oraz "-13". To typowe cechy sprawdzianu limitowego do kontroli wymiarów zewnętrznych wałków.

Pełne wyjaśnienie:

Sprawdzian z ilustracji to sprawdzian szczękowy dwustronny (limitowy), przeznaczony do szybkiej kontroli wymiarów zewnętrznych elementów gładkich, typowo wałków. Rozpoznaje się go po dwóch otwartych gniazdach pomiarowych (kształt litery C) umieszczonych na przeciwległych końcach korpusu. Taka konstrukcja oznacza dwie strony pomiarowe działające metodą PRZECHODZI/NIE PRZECHODZI.

Kluczową wskazówką są także oznaczenia na przyrządzie: zapis "22 h6" informuje o wymiarze nominalnym i klasie tolerancji dla wałka, a liczby "0" oraz "-13" odpowiadają odchyłkom granicznym. W praktyce jedna strona sprawdza granicę "maksymalną" (element ma przejść), a druga granicę "minimalną" (element nie ma przejść). Dzięki temu w produkcji seryjnej można szybko odsiać detale poza tolerancją bez wykonywania odczytu jak w mikrometrze.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "gwintu metrycznego" – sprawdzian do gwintu miałby wyraźny zarys profilu gwintu na powierzchniach roboczych (np. grzebieniowy, pierścieniowy do gwintów lub wtyczkowy). Na ilustracji powierzchnie pomiarowe są gładkie, więc nie służą do kontroli gwintu.
  • "tłoczkowy jednostronny" – sprawdziany tłoczkowe (wtyczkowe) stosuje się do otworów i mają postać walców/stopniowanych trzpieni, a nie otwartych szczęk. Dodatkowo "jednostronny" nie pasuje do widocznych dwóch gniazd pomiarowych.
  • "pierścieniowy do wałków" – sprawdzian pierścieniowy jest zamkniętym pierścieniem, przez który przeprowadza się wałek. Tutaj gniazda są otwarte (szczęki), więc to inny typ konstrukcji.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy na przyrządzie widzisz zapis tolerancji (np. h6) i dwie wartości odchyłek oraz dwa "końce" pomiarowe, zwykle jest to sprawdzian limitowy dwustronny. Klucze i narzędzia montażowe nie mają takich oznaczeń odchyłek granicznych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To limitowy przyrząd kontrolno-pomiarowy do szybkiej oceny wymiarów zewnętrznych (np. wałków) metodą przechodzi/nie przechodzi. Ma dwa gniazda szczękowe na końcach: jedno dla granicy "GO", drugie dla "NO GO". Nie daje wyniku liczbowego, tylko decyzję zgodności.
Element kontrolowany powinien przejść przez stronę "GO" (sprawdza wymiar maksymalny), a jednocześnie nie powinien przejść przez stronę "NO GO" (sprawdza wymiar minimalny). Taki test jest szybki i przydatny w produkcji seryjnej, gdy liczy się selekcja detali.
Zapis 22 h6 oznacza wymiar nominalny (22) oraz klasę tolerancji wałka (h6). Dzięki temu wiadomo, dla jakiego pola tolerancji wykonano powierzchnie pomiarowe sprawdzianu. To wskazuje, że przyrząd jest metrologiczny, a nie montażowy.
To odchyłki graniczne związane z danym wymiarem i klasą tolerancji (np. h6). Jedna strona odpowiada granicy górnej (często 0 dla pola "h"), a druga granicy dolnej (wartość ujemna). Ułatwia to identyfikację stron "GO" i "NO GO".
Sprawdzian szczękowy ma otwarte gniazdo w kształcie litery C (dwie płaskie szczęki). Sprawdzian pierścieniowy jest zamkniętym pierścieniem, przez który próbuje się przeprowadzić wałek. Oba służą do wałków, ale różnią się konstrukcją i sposobem przykładania detalu.
Sprawdzian tłoczkowy stosuje się do kontroli otworów, a nie wałków. Ma postać trzpienia/walca (często stopniowanego) w układzie GO/NO GO. Jeśli na ilustracji widać szczęki w kształcie C i opis tolerancji wałka, to nie jest to typ tłoczkowy.
Sprawdzian limitowy jest narzędziem do selekcji, a nie do pomiaru wskazującego. Ma z góry wykonane powierzchnie odpowiadające granicom tolerancji, więc daje odpowiedź "zgodny/niezgodny". Mikrometr służy do odczytu konkretnej wartości, ale zwykle trwa to dłużej.
Najczęstszy błąd to mylenie sprawdzianu z narzędziem montażowym (np. kluczem), bo kształt bywa podobny. Drugi błąd to ignorowanie napisów: oznaczenie tolerancji (np. h6) i odchyłki graniczne zwykle jednoznacznie wskazują przyrząd metrologiczny.
O dwustronności świadczą dwa gniazda pomiarowe umieszczone po przeciwnych stronach korpusu. W praktyce jedno gniazdo jest "GO", a drugie "NO GO". Jednostronne rozwiązania mają tylko jedną powierzchnię/gniazdo kontrolne i zwykle nie realizują pełnego testu granic tolerancji.
Należy chronić je przed uderzeniami i zarysowaniami powierzchni roboczych oraz przed korozją. Trzeba je przechowywać w etui lub na wydzielonym stanowisku i nie używać jako "narzędzia" do podważania czy dociskania. Uszkodzona szczęka może fałszywie kwalifikować detale.
info

Statystycznie 41% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "To typowe cechy sprawdzianu limitowego do kontroli wymiarów zewnętrznych wałków."

Źródła:

  • PN-EN ISO 286-1, System tolerancji i pasowań ISO — Część 1: Podstawy tolerancji, (norma; definicje odchyłek granicznych i oznaczeń typu h6)
  • PN-EN ISO 286-2, System tolerancji i pasowań ISO — Część 2: Tabele klas tolerancji i odchyłek granicznych (norma; wartości i interpretacja odchyłek dla wałków/otworów)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z metrologii warsztatowej (dział: sprawdziany limitowe)
  • Materiały szkolne z tolerancji i pasowań (oznaczenia h6, odchyłki graniczne)
  • Instrukcje zakładowe kontroli międzyoperacyjnej dla wałków gładkich

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego