KWALIFIKACJA MEC5 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 6.
Rysunek przedstawia ustalenie i zamocowanie przedmiotu obrabianego
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek techniczny związany z ustaleniem i zamocowaniem przedmiotu obrabianego w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawne mocowanie "w kle obrotowym i zabieraku czołowym" odpowiada toczeniu między kłami: kły ustalają przedmiot osiowo, a zabierak przenosi moment obrotowy z wrzeciona na detal. Pozostałe odpowiedzi dotyczą innych metod (uchwyt, trzpień, tuleja) lub innych zestawów podparcia, niewłaściwych dla tego układu.

Pełne wyjaśnienie:

W toczeniu między kłami przedmiot jest ustalany osiowo przez współpracę nakiełków z kłami tokarskimi. Zwykle z jednej strony stosuje się kieł obrotowy w koniku, aby ograniczyć tarcie i nagrzewanie, a z drugiej strony napęd musi zostać doprowadzony do przedmiotu przez element przenoszący moment obrotowy.

Tę funkcję spełnia zabierak czołowy (lub zabierak/uchwyt zabierakowy w zależności od rozwiązania). Samo podparcie w kłach nie zapewnia jeszcze przeniesienia napędu – dlatego w poprawnej odpowiedzi występuje jednocześnie kieł obrotowy oraz zabierak.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne:

  • w uchwycie trójszczękowym i kłach – uchwyt trójszczękowy jest innym sposobem mocowania (zaciskowym) i nie odpowiada typowemu układowi "między kłami z zabierakiem". W takim wariancie napęd jest przenoszony przez szczęki uchwytu, a nie przez zabierak.
  • na trzpieniu w kłach stałych – mocowanie na trzpieniu dotyczy zwykle elementów z otworem i jest innym rozwiązaniem bazowania. Dodatkowo "kły stałe" nie opisują typowego zestawu roboczego widocznego przy toczeniu między kłami z konikiem (często stosuje się kieł obrotowy).
  • w tulei zaciskowej i kle obrotowym oraz stałym – tuleja zaciskowa to mocowanie zaciskowe, charakterystyczne dla krótszych elementów i określonych średnic. Łączenie jej z opisem kłów miesza dwa różne podejścia do ustalania i przenoszenia napędu.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli na rysunku widać podparcie na osi oraz element, który "zabiera" detal (zabierak), to najczęściej jest to toczenie między kłami z przeniesieniem momentu przez zabierak.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Kieł obrotowy to element podparcia w koniku, który obraca się razem z przedmiotem. Służy do osiowego ustalenia detalu (np. wałka) i zmniejsza tarcie w porównaniu z kłem stałym, co ogranicza nagrzewanie i ryzyko zatarcia podczas toczenia.
Gdy detal jest podparty w kłach, same kły ustalają oś, ale nie zawsze przenoszą moment obrotowy. Zabierak czołowy zapewnia przeniesienie napędu z wrzeciona na przedmiot, dzięki czemu detal obraca się pewnie i nie ślizga się na kłach.
Szukaj dwóch punktów podparcia na osi detalu: od strony wrzeciona i od strony konika. Często widać stożkowe zakończenia współpracujące z nakiełkami. Dodatkowym wyróżnikiem jest element przenoszący napęd, np. zabierak, pracujący na czole/końcu detalu.
Toczenie między kłami sprzyja utrzymaniu współosiowości powierzchni obrabianych względem osi wyznaczonej nakiełkami, co jest ważne przy obróbce wałków. Przy długich detalach łatwiej też uzyskać stabilne podparcie i ograniczyć bicie, szczególnie z dodatkowym podparciem.
Tak, bywa to stosowane, np. gdy detal jest chwytany w uchwycie, a z drugiej strony podparty kłem w koniku. To jednak inny układ niż klasyczne toczenie między kłami z zabierakiem. Na egzaminie trzeba dopasować odpowiedź do tego, co pokazuje rysunek.
Tuleja zaciskowa to osprzęt do mocowania zaciskowego detali, zwykle o powtarzalnych średnicach, gdy zależy na szybkim i dokładnym centrowaniu. Stosuje się ją często do krótszych elementów i produkcji seryjnej. Nie jest typowym rozwiązaniem dla klasycznego toczenia między kłami.
Najczęstsze błędy to: mylenie uchwytu z tuleją zaciskową (bo oba "obejmują" detal), nieuwzględnienie roli zabieraka (pomijanie przeniesienia momentu), oraz automatyczne wybieranie odpowiedzi z uchwytem trójszczękowym, bo jest najbardziej znany z praktyki szkolnej.
Nakiełki tworzą stożkowe gniazda, w których opierają się kły. Dzięki nim detal ma powtarzalne osiowe ustalenie, a obróbka może być wykonywana z dobrą współosiowością. Bez prawidłowych nakiełków rośnie ryzyko bicia, zużycia kłów i pogorszenia jakości powierzchni.
Mocowanie na trzpieniu jest typowe dla elementów z otworem, gdy otwór jest bazą i chcesz obrabiać zewnętrzne powierzchnie współosiowo do otworu. Toczenie między kłami częściej wybiera się dla wałków i detali, których bazą są nakiełki na końcach.
Ćwicz rozpoznawanie osprzętu na zdjęciach i schematach: kły (stały/obrotowy), zabieraki, uchwyty, tuleje, trzpienie. Ucz się też funkcji: co ustala oś, co przenosi moment, co tylko podpiera. Na egzaminie analizuj rysunek pod kątem tych trzech ról.
info

Statystycznie 46% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Poprawne mocowanie "w kle obrotowym i zabieraku czołowym" odpowiada toczeniu między kłami: kły ustalają przedmiot osiowo, a zabierak przenosi moment obrotowy z wrzeciona na detal."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Kieł tokarski" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Kie%C5%82_tokarski (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL): "Uchwyt tokarski" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Uchwyt_tokarski (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL): "Toczenie" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Toczenie (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręczniki/poradniki z podstaw toczenia i osprzętu tokarskiego (rozdziały o mocowaniu)
  • Instrukcje stanowiskowe i DTR tokarek szkolnych (opis osprzętu: kły, zabieraki)
  • Katalogi narzędzi i osprzętu tokarskiego (opis zastosowań kłów i zabieraków)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego