KWALIFIKACJA GIW9 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 23.
Rysunek przedstawia wykres wybuchowości
Ilustracja przedstawia wykres wybuchowości, który jest związany z zawodem technika górnictwa podziemnego, kwalifikacja M39.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Na wykresie odczytujemy DGW ≈ 12,5% i GGW ≈ 74,2% oraz minimalne stężenie tlenu ok. 6% (oś O2). Taki bardzo szeroki zakres wybuchowości z dolną granicą 12,5% jest charakterystyczny dla tlenku węgla (CO). Metan ma znacznie węższy zakres, a wodór ma inną DGW.

Pełne wyjaśnienie:

Wykres wybuchowości pokazuje, w jakich warunkach mieszanina gazu palnego z powietrzem (tlenem) może ulec zapłonowi i wybuchowi. Kluczowe są trzy informacje widoczne na rysunku:

  • DGW (LEL) – dolna granica wybuchowości: ok. 12,5% gazu w mieszaninie (przy typowym udziale tlenu w powietrzu).
  • GGW (UEL) – górna granica wybuchowości: ok. 74–74,2%.
  • MOC – minimalne stężenie tlenu umożliwiające wybuch: ok. 6% O2 (linia/próg na osi O2).

Zestaw 12,5%–74,2% jest charakterystyczny dla tlenku węgla (CO). CO ma bardzo szeroki zakres stężeń wybuchowych, dlatego w warunkach kopalnianych jest szczególnie groźny, zwłaszcza jako gaz powstający w procesach pożarowych i przy niepełnym spalaniu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Wodór ma również szeroki zakres wybuchowości, ale jego DGW jest znacznie niższa (typowo około 4%), więc wykres zaczynałby się wyraźnie poniżej 12,5%.
  • Metan ma typowo DGW około 4,4–5%, a GGW około 15–17%, czyli zakres jest wąski; wartości 74,2% nie pasują do metanu.
  • Siarkowodór ma GGW istotnie niższą (około 46%), więc górny kraniec obszaru wybuchowości nie dochodziłby do okolic 74%.

W praktyce egzaminacyjnej warto zapamiętać, że CO wyróżnia się DGW = 12,5% (wysoka jak na gaz palny) i jednocześnie bardzo wysoką GGW ≈ 74%. Na wykresach trójkątnych/obszarowych obecność progu tlenu (MOC) przypomina, że ograniczenie O2 (np. inertyzacja) może wyłączyć możliwość wybuchu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To wykres pokazujący, przy jakich stężeniach gazu palnego i tlenu mieszanina może się zapalić i wybuchnąć. Zwykle obejmuje obszar między DGW i GGW oraz uwzględnia minimalne stężenie tlenu (MOC), poniżej którego wybuch nie wystąpi.
DGW to najniższe stężenie gazu w powietrzu, przy którym zapłon jest możliwy, a GGW to najwyższe. Na wykresie są to skrajne wartości stężenia gazu ograniczające zakreskowany obszar wybuchowy (dla typowego udziału tlenu w powietrzu).
CO ma specyficzne właściwości spalania: do utworzenia mieszaniny zapalnej w powietrzu potrzeba stosunkowo dużego udziału CO (stąd DGW ok. 12,5%). Jednocześnie CO ma bardzo wysoką GGW, co daje szeroki zakres wybuchowości i podnosi ryzyko w praktyce.
MOC (minimalne stężenie tlenu) to próg, poniżej którego zapłon mieszaniny nie nastąpi, nawet jeśli stężenie gazu mieści się między DGW i GGW. Na wykresie widać to jako granicę w osi O2 (np. ok. 6% dla CO).
Najbardziej charakterystyczna jest para granic: DGW ~12,5% i GGW ~74%, a dodatkowo niski próg tlenu (MOC) rzędu kilku procent. Metan ma GGW około 15–17%, a wodór ma DGW około 4%, więc taki zestaw wartości wskazuje na CO.
Tak, wodór ma bardzo wysoką górną granicę wybuchowości (rzędu 75% i więcej), ale różni się dolną granicą: dla wodoru DGW jest znacznie niższa (około 4%). Jeśli na wykresie DGW wynosi 12,5%, to nie pasuje do wodoru.
Metan ma stosunkowo wąski zakres wybuchowości: GGW jest zwykle tylko w okolicach kilkunastu procent. Wartość rzędu 74% jest wielokrotnie większa, więc taki wykres nie może dotyczyć metanu. To ważne w górnictwie, bo metan jest częsty, ale ma inne parametry.
Typowe pomyłki to: zamiana DGW z GGW, ignorowanie osi tlenu (O2) i progu MOC, oraz mylenie CO z CO2. Często też wybiera się metan "z przyzwyczajenia", mimo że liczby na wykresie do niego nie pasują.
Najczęściej podczas pożarów podziemnych, tlenia, niepełnego spalania oraz w sytuacjach awaryjnych związanych z maszynami spalinowymi lub przegrzaniem instalacji. Dlatego CO jest kluczowym wskaźnikiem zagrożenia pożarowego i wymaga stałego monitoringu.
Warto opanować definicje DGW/GGW/MOC i zapamiętać charakterystyczne wartości dla kilku gazów (CO, CH4, H2, H2S). Ćwicz odczyt z osi wykresu oraz porównywanie "szerokości" zakresu wybuchowości, bo to szybka metoda identyfikacji gazu.
info

Statystycznie 46% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Na wykresie odczytujemy DGW ≈ 12,5% i GGW ≈ 74,2% oraz minimalne stężenie tlenu ok. 6% (oś O2)."

Źródła:

  • PN-EN ISO/IEC 80079-20-1:2020-03, wymagania i dane dotyczące palności substancji (granice wybuchowości, MOC)
  • CDC/NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Carbon Monoxide (CO), sekcja dotycząca flammability limits (LEL/UEL), https://www.cdc.gov/niosh/npg/ - accessed 2026-02-18
  • The Engineering ToolBox – "Gases - Explosive and Flammable Limits", wartości LEL/UEL dla CO, H2, CH4, H2S, https://www.engineeringtoolbox.com/explosive-concentrations-d_423.html - accessed 2026-02-18

Materiały:

  • PN-EN ISO/IEC 80079-20-1:2020-03 (dane o palności i granicach wybuchowości)
  • Materiały szkoleniowe z wentylacji i zagrożeń gazowych w górnictwie podziemnym (gazometria, pożary)
  • Tablice/kompendia właściwości gazów palnych (LEL/UEL i minimalne stężenie tlenu)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego