Łożysko wahliwe (samonastawne) stosuje się tam, gdzie w węźle łożyskowym może pojawić się niewspółosiowość wału i oprawy lub ugięcia wału w trakcie pracy. Kluczową cechą takiego łożyska jest możliwość samoczynnego ustawiania położenia pierścienia wewnętrznego względem zewnętrznego, bez nadmiernych naprężeń w elementach tocznych.
W zadaniu trzeba rozpoznać schemat montażu łożyska wahliwego na rysunkach oznaczonych literami. Poprawny wybór wynika z identyfikacji cech typowych dla łożyska wahliwego, takich jak:
- geometria umożliwiająca odchylenie kątowe (np. sferyczne osadzenie pierścienia zewnętrznego w oprawie albo odpowiednio ukształtowana bieżnia),
- zaznaczenie "wahliwości" w sposobie podparcia lub w przekroju,
- brak sztywnego wymuszenia idealnej współosiowości między osią wału i osią oprawy.
Równie ważna jest ogólna zasada montażu łożysk: siłę montażową przykłada się do tego pierścienia, który jest osadzany z pasowaniem. Jeśli pasowanie jest na wale, docisk powinien działać na pierścień wewnętrzny; jeśli pasowanie jest w oprawie, docisk powinien działać na pierścień zewnętrzny. Niewłaściwy docisk (przenoszenie siły przez elementy toczne) może prowadzić do wgnieceń na bieżniach i skrócenia trwałości łożyska.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne? Zwykle odpowiadają schematom typowym dla innych rozwiązań: sztywnego łożyska kulkowego lub wałeczkowego, montażu bez możliwości samonastawności albo wariantom, w których sposób osadzenia przeczy zasadzie docisku właściwego pierścienia. Takie rysunki nie pokazują funkcjonalnej "wahliwości" albo sugerują sztywne prowadzenie, które nie kompensuje niewspółosiowości.
Wskazówka egzaminacyjna: najpierw wypisz w głowie 2–3 cechy rozpoznawcze łożyska wahliwego (samoczynne ustawianie, tolerowanie niewspółosiowości), a dopiero potem porównaj je z rysunkami. To ogranicza wybór "na oko" i zmniejsza ryzyko pomyłki wynikającej z podobieństwa schematów.
