W silniku prądu stałego rozróżnia się m.in. połączenie szeregowe i bocznikowe uzwojenia wzbudzenia. W połączeniu szeregowym uzwojenie wzbudzenia znajduje się w tym samym obwodzie prądowym co twornik, więc ten sam prąd płynie przez wzbudzenie i twornik. W połączeniu bocznikowym uzwojenie wzbudzenia jest dołączone równolegle do zasilania, a prądy w gałęziach są różne.
Rozpoznanie typu połączenia wykonuje się przez prześledzenie toru prądu na schemacie: jeśli prąd zasilania musi przepłynąć kolejno przez uzwojenie wzbudzenia i twornik (brak rozgałęzienia przed uzwojeniem wzbudzenia), jest to układ szeregowy. Taki silnik ma charakterystycznie duży moment rozruchowy, bo strumień wzbudzenia rośnie wraz z prądem.
Kierunek obrotów wirnika wynika z reguły wytwarzania momentu elektromagnetycznego: na przewodniki twornika z prądem działają siły w polu magnetycznym wytworzonym przez wzbudzenie. Jeżeli na schemacie zmienia się zwrot prądu w tworniku albo zwrot strumienia wzbudzenia, to moment (a więc i kierunek obrotów) ulegnie odwróceniu. Jeśli natomiast jednocześnie odwróci się i prąd twornika, i strumień wzbudzenia, kierunek momentu może pozostać taki sam.
Odpowiedź "szeregowy, którego wirnik obraca się w prawo" jest zgodna z układem połączeń oraz z kierunkami oznaczonymi na schemacie. Pozostałe propozycje są błędne z typowych powodów:
- Wskazanie "bocznikowy …" nie pasuje, gdy schemat nie pokazuje równoległej gałęzi wzbudzenia względem twornika.
- Warianty z obrotem "w lewo" wynikają zwykle z pomylenia zwrotu prądu w tworniku lub biegunowości pola (np. nieuwzględnienia oznaczeń na szczotkach/uzwojeniu wzbudzenia).
Wskazówka egzaminacyjna: najpierw klasyfikuj połączenie (czy jest rozgałęzienie), a dopiero potem analizuj kierunek momentu z zależności prąd–pole, korzystając z oznaczeń na rysunku.
