Na przekrojach geologicznych często stosuje się przewyższenie pionowe (wyolbrzymienie), aby uwidocznić różnice wysokości i miąższości warstw. Jeśli przekrój jest pięciokrotnie przewyższony, to znaczy, że wymiar pionowy jest przedstawiony w skali 5 razy "większej" niż wymiar poziomy.
Skala 1:n działa tak, że im mniejszy mianownik, tym większa (dokładniejsza) skala. Zatem przy przewyższeniu 5× skala pionowa musi mieć mianownik 5 razy mniejszy niż skala pozioma.
Dane: skala mapy (pozioma) = 1:30 000.
Obliczenie:
mianownik skali pionowej = 30 000 / 5 = 6 000, więc skala pionowa = 1:6000.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- 1:2000 oznaczałaby przewyższenie 15× (bo 30 000 / 2 000 = 15), czyli zbyt duże w stosunku do podanych 5×.
- 1:3000 daje przewyższenie 10× (30 000 / 3 000 = 10), więc również nie spełnia warunku pięciokrotności.
- 1:1500 odpowiadałaby przewyższeniu 20× (30 000 / 1 500 = 20), co jest jeszcze większym odchyleniem.
Wskazówka egzaminacyjna: przy przewyższeniu X× sprawdź, czy zachodzi relacja: (mianownik skali poziomej) / (mianownik skali pionowej) = X. To szybki test poprawności rachunku i kierunku działania.
