KWALIFIKACJA GIW2 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 28.
Skłonność skał do dzielenia się wzdłuż kierunków zmniejszonej wytrzymałości pod działaniem sił mechanicznych, np. górotwórczych to
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek fragmentu skały z wyraźnie zaznaczonymi płaszczyznami łupliwości.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łupność to skłonność skały do rozdzielania się wzdłuż płaszczyzn lub kierunków osłabionej wytrzymałości, ujawniająca się pod działaniem obciążeń mechanicznych (np. naprężeń górotworu). Uławicenie i uwarstwienie odnoszą się głównie do budowy warstwowej skał, a nie do mechanicznej podatności na rozszczepianie.

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie dotyczy nazwy własności skał polegającej na tym, że skała łatwiej dzieli się (rozszczepia, rozłupuje) w określonych kierunkach, ponieważ w tych kierunkach ma zmniejszoną wytrzymałość. Taka kierunkowość zachowania mechanicznego jest typowa dla skał o budowie niejednorodnej (anizotropowej), gdzie występują płaszczyzny lub strefy osłabienia.

Odpowiedź "łupność" pasuje do tej definicji, ponieważ opisuje właśnie zdolność skały do rozdzielania się wzdłuż określonych płaszczyzn (kierunków osłabienia) pod wpływem działania sił. W praktyce górniczej ma to znaczenie przy ocenie, w jakim kierunku mogą pojawiać się odspojenia w stropie lub ociosach oraz jak może przebiegać pękanie podczas urabiania.

  • Odpowiedź "uławicenie" jest nieprawidłowa, bo odnosi się do cechy budowy skał związanej z występowaniem ławic (pakietów o pewnej miąższości), czyli do układu warstw/ławic, a nie do własności mechanicznej rozszczepiania wzdłuż kierunków osłabienia.
  • Odpowiedź "uwarstwienie" również jest nieprawidłowa, bo opisuje warstwową budowę skał (cechę strukturalno-sedymentacyjną lub ogólną cechę budowy), a samo istnienie warstw nie jest równoznaczne z definicyjną skłonnością do dzielenia się wzdłuż płaszczyzn obniżonej wytrzymałości.
  • Odpowiedź "przełam" nie stanowi typowej nazwy omawianej własności skał w tym sensie definicyjnym; kojarzy się raczej z samym aktem złamania/załamania albo potocznym określeniem, a nie z terminem opisującym kierunkową podatność na rozdzielanie.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawiają się sformułowania typu "wzdłuż kierunków zmniejszonej wytrzymałości", szukaj pojęć opisujących kierunkową własność mechaniczną skały (np. rozszczepianie), a nie pojęć opisujących wyłącznie sposób ułożenia warstw.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łupność to własność skały polegająca na łatwym rozdzielaniu się wzdłuż określonych płaszczyzn osłabienia. Rozpoznasz ją, gdy próbka pęka "równo" w jednym dominującym kierunku, tworząc płytki lub listwy, zamiast łamać się przypadkowo.
Łupność wpływa na stateczność wyrobisk, bo determinuje kierunki odspajania w stropie i ociosach. Pomaga też przewidywać, jak skała będzie pękać podczas urabiania i jakie zagrożenia mogą wystąpić przy obciążeniach od górotworu.
Oznacza to anizotropię wytrzymałości: w pewnych kierunkach skała ma "słabsze" wiązania lub nieciągłości, więc pod obciążeniem pęka łatwiej właśnie tam. W innych kierunkach może być znacznie bardziej odporna na rozdzielanie.
Łupność dotyczy tego, jak skała pęka (własność mechaniczna i kierunkowa). Uwarstwienie opisuje jak skała jest zbudowana (układ warstw). Skała może być uwarstwiona, ale nie musi wykazywać silnej łupności w sensie podatności na rozszczepianie.
Uławicenie odnosi się do występowania ławic, czyli pakietów o określonej miąższości (cecha budowy). Łupność to natomiast kierunkowa podatność na rozdzielanie pod działaniem sił. W testach mylenie tych pojęć jest częste, bo oba kojarzą się z "płaszczyznami".
Nie zawsze. Łupność może być związana z różnymi procesami tworzącymi płaszczyzny osłabienia (np. teksturą mineralną, deformacją, przeobrażeniami). W pytaniu "siły górotwórcze" są przykładem obciążeń, które ujawniają tę własność w warunkach górotworu.
Najczęściej wybiera się odpowiedzi związane z warstwami (uwarstwienie, uławicenie), bo kojarzą się z "dzieleniem". Błąd wynika z pomijania fragmentu definicji o zmniejszonej wytrzymałości i z mylenia cechy budowy skały z jej zachowaniem mechanicznym.
Gdy płaszczyzny łupności są ułożone tak, że pod działaniem obciążeń i drgań mogą tworzyć "płyty" lub "łuski" łatwe do oderwania. Wtedy fragmenty stropu mogą odspajać się wzdłuż tych płaszczyzn, co wymaga właściwej oceny i doboru obudowy.
Szukaj słów kluczowych: "wytrzymałość", "działanie sił", "pękanie/rozszczepianie", "kierunki osłabienia" sugerują własność mechaniczną (np. łupność). Terminy "warstwy", "ławice", "miąższość" częściej wskazują na uwarstwienie lub uławicenie.
W tym kontekście chodzi o obciążenia i naprężenia działające w górotworze (masywie skalnym), wynikające m.in. z ciężaru nadkładu i warunków tektonicznych. Takie siły mogą inicjować lub ujawniać pękanie skał wzdłuż istniejących płaszczyzn osłabienia.
info

Statystycznie 48% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że łupność to skłonność skały do rozdzielania się wzdłuż płaszczyzn lub kierunków osłabionej wytrzymałości, ujawniająca się pod działaniem obciążeń mechanicznych (np. naprężeń górotworu).

Źródła:

  • Fossen, H.: "Structural Geology" (podstawowe definicje i opis struktur oraz anizotropii w skałach).

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z geologii strukturalnej oraz geomechaniki skał stosowane w kształceniu górniczym
  • Materiały dydaktyczne z rozdziałów: tekstury i struktury skał, nieciągłości, anizotropia wytrzymałości
  • Atlasy/geologiczne opisy struktur (łupność, spękania, uwarstwienie) z przykładami z kopalń

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego