KWALIFIKACJA MEP2 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 10.
Średnica zewnętrzna oprawy soczewki ma wymiar ø31,3k6. Który wymiar średnicy soczewki jest nieprawidłowy, jeśli dla tego pasowania górna odchyłka wynosi +18 μm, a dolna +2 μm?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Odchyłki wyznaczają przedział dopuszczalnych wymiarów.
Wartość nominalna to 31,300 mm. Dolna granica: 31,300 mm + 0,002 mm = 31,302 mm. Górna granica: 31,300 mm + 0,018 mm = 31,318 mm. Wymiar 31,320 mm przekracza górną granicę, więc jest nieprawidłowy.

Pełne wyjaśnienie:

Zapis ⌀31,3k6 w zadaniu jest punktem wyjścia do sprawdzenia, czy podane wartości średnicy soczewki mieszczą się w przedziale tolerancji. W treści podano odchyłkę górną +18 μm i odchyłkę dolną +2 μm, więc zamiast korzystać z tablic, masz gotowe dane do obliczeń.

Krok 1: zamiana jednostek
1 μm = 0,001 mm, zatem:

  • +18 μm = +0,018 mm
  • +2 μm = +0,002 mm

Krok 2: wyznaczenie wymiarów granicznych
Nominał: 31,3 mm = 31,300 mm.

  • Wymiar minimalny = 31,300 mm + 0,002 mm = 31,302 mm
  • Wymiar maksymalny = 31,300 mm + 0,018 mm = 31,318 mm
Oznacza to, że poprawne wymiary powinny spełniać warunek: 31,302 mm ≤ d ≤ 31,318 mm.

Ocena odpowiedzi
Odpowiedź "31,320 mm" jest nieprawidłowa, bo leży powyżej 31,318 mm, czyli poza dopuszczalnym zakresem tolerancji.

Pozostałe wartości mieszczą się w przedziale albo są z nim zgodne:

  • "31,310 mm" jest między 31,302 mm a 31,318 mm, więc mieści się w tolerancji.
  • "31,318 mm" jest równe granicy górnej, więc nadal jest dopuszczalne (wartość graniczna należy do tolerancji).
  • "31,302 mm" jest równe granicy dolnej, więc również jest dopuszczalne.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw zawsze licz dwie granice (min i max), dopiero potem porównuj odpowiedzi. To zmniejsza ryzyko pomyłki wynikającej z "wrażenia", że liczba wygląda dobrze.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Odchyłka górna to różnica między wymiarem maksymalnym a nominalnym, a odchyłka dolna to różnica między wymiarem minimalnym a nominalnym. Dzięki nim wyznaczasz przedział tolerancji, czyli zakres wymiarów uznawanych za dopuszczalne przy kontroli elementu.
Stosuj prostą regułę: 1 μm = 0,001 mm. Czyli 2 μm to 0,002 mm, a 18 μm to 0,018 mm. Najczęstszy błąd to potraktowanie μm jak setnych mm, co daje wynik 10× za duży.
Najpierw zapisz nominał w mm, np. 31,3 mm jako 31,300 mm. Potem dodaj odchyłkę dolną do nominału, aby dostać wymiar minimalny, oraz dodaj odchyłkę górną do nominału, aby dostać wymiar maksymalny. Otrzymasz przedział, z którym porównujesz odpowiedzi.
W tolerancjach wymiarowych przyjmuje się, że przedział dopuszczalny obejmuje wartości od granicy dolnej do granicy górnej. To znaczy, że element o wymiarze równym min lub równym max nadal spełnia wymagania, o ile nie ma dodatkowych ograniczeń technologicznych.
Nie zawsze. Jeżeli w treści zadania podano odchyłkę górną i dolną, to tablice nie są potrzebne, bo obliczenia wykonujesz bezpośrednio z danych. Tablice są konieczne dopiero wtedy, gdy masz tylko oznaczenie strefy tolerancji (np. k6) i musisz z nich odczytać odchyłki.
W praktyce warsztatowej do dokładnej kontroli średnic zewnętrznych stosuje się mikromierz zewnętrzny, bo daje lepszą powtarzalność niż suwmiarka. Ważne jest też właściwe "czucie" docisku i czystość powierzchni, aby nie zafałszować wyniku pomiaru.
Symbol ⌀ oznacza średnicę, a liczba 31,3 to wymiar nominalny w milimetrach. W obliczeniach tolerancji często warto przepisać go z trzema miejscami po przecinku (31,300 mm), aby łatwiej dodawać odchyłki rzędu kilku mikrometrów.
Najczęstsze pomyłki to: błędna zamiana μm na mm, nieuwaga na znak odchyłki (plus/minus), policzenie tylko jednej granicy zamiast dwóch oraz przeoczenie, że pytanie dotyczy odpowiedzi "nieprawidłowej". Pomaga zapisanie przedziału i sprawdzenie każdej opcji po kolei.
Słowo "nieprawidłowy" oznacza, że masz znaleźć wartość poza dopuszczalnym zakresem. Na egzaminie to częsty "haczyk" na pośpiech: wiele osób liczy poprawny przedział, a potem wskazuje wartość poprawną zamiast tej przekraczającej granice.
Ryzyko rośnie, gdy soczewka ma zbyt dużą średnicę względem oprawy (zbyt duży wcisk), bo naprężenia montażowe mogą wywołać pęknięcie lub wyszczerbienie krawędzi. Dlatego kontrola tolerancji i dobór właściwego pasowania są kluczowe w montażu układów optycznych.
info

Statystycznie 40% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • PN-EN ISO 286-1:2011, "Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) — System tolerancji i pasowań ISO — Część 1: Podstawy tolerancji, odchyłki i pasowania"
  • PN-EN ISO 286-2:2011, "Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) — System tolerancji i pasowań ISO — Część 2: Tablice odchyłek i tolerancji klas IT"

Materiały:

  • Tablice tolerancji i pasowań (system ISO 286) stosowane w rysunku technicznym
  • Podręczniki z metrologii warsztatowej (pomiary długości, tolerancje, odchyłki)
  • Materiały dydaktyczne do kwalifikacji dotyczące czytania rysunku technicznego i kontroli wymiarowej

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego