W teorii stateczności statku rozróżnia się trzy podstawowe stany równowagi po niewielkim przechyle: trwałą, obojętną i chwiejną. Pytanie dotyczy równowagi obojętnej, czyli takiej sytuacji, w której po wykonaniu małego przechyłu statek nie ma tendencji ani do samoczynnego powrotu do położenia wyprostowanego, ani do dalszego "uciekania" w przechył.
Kluczowym parametrem jest wysokość metacentryczna GM (odległość między środkiem ciężkości G a metacentrum M). Dla małych kątów przechyłu:
- gdy GM > 0, powstaje moment prostujący – jest to równowaga trwała (statek "wraca");
- gdy GM = 0, moment prostujący w przybliżeniu zanika – jest to równowaga obojętna;
- gdy GM < 0, powstaje moment wywracający – jest to równowaga chwiejna (przechył narasta).
Na typowym schemacie rysunkowym rozpoznajesz to po położeniu punktów: w stanie obojętnym metacentrum M pokrywa się z G (albo wysokość GM jest pokazana jako zerowa). Wtedy linia działania siły wyporu po małym przechyle nie wytwarza ramienia, które tworzyłoby moment prostujący lub wywracający.
Dlaczego pozostałe, często spotykane schematy nie pasują do równowagi obojętnej?
- Schemat z M wyraźnie powyżej G przedstawia równowagę trwałą – pojawia się dodatnia stateczność początkowa i moment prostujący.
- Schemat z M poniżej G odpowiada równowadze chwiejnej – przechył będzie się pogłębiać, bo moment ma zwrot wywracający.
- Schematy, w których nie da się ocenić relacji G–M (np. brak oznaczeń lub inne zjawisko), nie opisują wprost równowagi obojętnej.
W praktyce nawigator powinien kojarzyć, że równowaga obojętna (GM≈0) oznacza "brak zdecydowanej reakcji" na małe przechyły i jest sygnałem, że zapas stateczności początkowej jest minimalny. W zadaniu egzaminacyjnym rozstrzygające jest jednak wyłącznie rozpoznanie właściwego schematu na rysunku.
