KWALIFIKACJA MEP5 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 7.
Stapiając srebro próby 0,999 o gęstości 10,5 g/cm3 w tyglu grafitowym o pojemności 30 ml, należy go wypełnić tak, aby stopione srebro zajmowało 75% jego objętości. Ile srebra należy odważyć?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Objętość ciekłego srebra ma stanowić 75% z 30 ml, więc V = 0,75 · 30 = 22,5 cm3 (bo 1 ml = 1 cm3). Masę liczymy ze wzoru m = ρ · V: m = 10,5 g/cm3 · 22,5 cm3 = 236,25 g. Pozostałe wyniki wynikają z błędnego procentu lub jednostek.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu trzeba obliczyć masę srebra, które po stopieniu zajmie określoną część objętości tygla. Dane są podane wprost: pojemność tygla to 30 ml, a ciekłe srebro ma wypełnić 75% tej objętości. Kluczowe są dwa kroki: wyznaczenie objętości srebra oraz przeliczenie tej objętości na masę przy znanej gęstości.

1) Objętość zajęta przez stopione srebro
75% z 30 ml to: V = 0,75 · 30 ml = 22,5 ml.

2) Zgodność jednostek
Gęstość podano w g/cm3. Ponieważ 1 ml = 1 cm3, to 22,5 ml = 22,5 cm3. Dzięki temu można bezpośrednio użyć wzoru na masę.

3) Obliczenie masy ze wzoru m = ρ·V
m = 10,5 g/cm3 · 22,5 cm3 = 236,25 g.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Wyniki typu 22,5 g lub 23,6 g sugerują pomylenie jednostek (traktowanie ml jak gramów) albo pominięcie mnożenia przez gęstość. Sama liczba 22,5 to poprawna objętość w cm3, ale nie jest jeszcze masą.
  • Wynik 225,0 g może wynikać z błędnego mnożenia (np. 10 · 22,5 zamiast 10,5 · 22,5) albo zaokrąglenia gęstości w dół. W zadaniu należy użyć podanej wartości 10,5 g/cm3.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdzaj, czy jednostki "składają się" do końca. Jeśli liczysz m = ρ·V, to (g/cm3)·(cm3) daje g, czyli masę. Gdy zostaje ml albo cm3, to znaczy, że wynik nie jest jeszcze w gramach.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Użyj wzoru m = ρ · V. Najpierw policz objętość metalu: V = 0,75 · 30 ml = 22,5 ml. Następnie pamiętaj, że 1 ml = 1 cm³, więc V = 22,5 cm³. Na końcu: m = 10,5 g/cm³ · 22,5 cm³.
Mililitr jest jednostką objętości zdefiniowaną jako jedna tysięczna litra, a 1 ml = 1 cm³. Dzięki temu, gdy gęstość jest w g/cm³, możesz bezpośrednio podstawiać objętość w ml po prostej zamianie jednostki.
To informacja, że stopiony metal ma zajmować tylko część objętości tygla. Zostawienie rezerwy objętości zmniejsza ryzyko przelania i rozchlapania metalu przy mieszaniu, dodawaniu topników lub przy gwałtowniejszym ruchu ręki.
Najczęstsze pomyłki to: nieuwzględnienie procentu wypełnienia, użycie 75 zamiast 0,75, pominięcie przeliczenia ml na cm³ oraz potraktowanie objętości jako masy. Warto też sprawdzać jednostki w ostatnim kroku obliczeń.
Oceń rząd wielkości: 22,5 cm³ srebra przy gęstości ok. 10 g/cm³ da masę rzędu ~225 g, więc wynik kilkuset gramów jest logiczny. Jeśli wychodzą dziesiątki gramów, to zwykle oznacza błąd w jednostkach albo w procentach.
W tym typie zadania próba jest zwykle informacją materiałową (prawie czyste srebro). Jeśli podana jest konkretna gęstość, to do obliczeń bierzesz podaną wartość. Różnice próby mogłyby zmieniać gęstość, ale tylko gdyby zadanie tego wymagało.
75% to 3/4. Policz więc 3/4 z 30: najpierw 30/4 = 7,5, potem 7,5 · 3 = 22,5. To szybka metoda na egzaminie, ogranicza też ryzyko błędnego wpisania 0,75 w kalkulatorze.
Pełny tygiel zwiększa ryzyko wylania metalu przy manipulacji, intensywnym ogrzewaniu i ewentualnym "kipieniu" powierzchni. Rezerwa objętości ułatwia też mieszanie i dodawanie składników, a w praktyce poprawia bezpieczeństwo pracy na stanowisku.
Najprościej: masa = gęstość · objętość. Jeśli objętość masz w ml, zamień ją na cm³ (to ta sama wartość liczbowa). Potem pomnóż przez gęstość metalu w g/cm³. Ta metoda przydaje się przy planowaniu wsadu do przetopu.
Gęstość zależy od temperatury, ale w zadaniach egzaminacyjnych przyjmuje się wartość podaną w treści. Jeśli w pytaniu masz konkretną gęstość (np. 10,5 g/cm³), to jej użycie jest wymagane niezależnie od rozważań o temperaturze.
info

Około 60% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Objętość ciekłego srebra ma stanowić 75% z 30 ml, więc V = 0,75 · 30 = 22,5 cm3 (bo 1 ml = 1 cm3)."

Źródła:

  • Wikipedia: "Density" (zależność gęstość–masa–objętość, m = ρ·V), https://en.wikipedia.org/wiki/Density - dostęp 2026-03-01
  • Wikipedia: "Millilitre" (1 mL = 1 cm³), https://en.wikipedia.org/wiki/Millilitre - dostęp 2026-03-01
  • Wikipedia: "Silver" (wartość gęstości srebra w temperaturze pokojowej jako informacja referencyjna), https://en.wikipedia.org/wiki/Silver - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Podręcznik/fiszki z podstaw fizyki technicznej: gęstość, jednostki, procenty
  • Materiały szkolne z technologii jubilerskiej dotyczące topienia metali w tyglach
  • Tabele właściwości fizycznych metali (gęstość srebra) w wiarygodnym kompendium

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego